Impamvu Yugi Umukaraza yagumushijwe muri gereza

Urukiko rw’Ibanze rwa Kicukiro rwafashe icyemezo cyo gutegeka ko Iradukunda Olivier, uzwi cyane ku izina rya Yugi Umukaraza, akomeza gufungwa by’agateganyo mu gihe cy’iminsi 30, nyuma yo gusanga hari impamvu zikomeye zituma akekwaho icyaha cyo gukora ibikorwa bifitanye isano n’ibiyobyabwenge cyangwa urusobe rw’imiti ikoreshwa nka byo.

Ni icyemezo cyakurikiwe n’impaka nyinshi ku mbuga nkoranyambaga no mu bantu batandukanye, cyane cyane ko Yugi Umukaraza yari yabanje gutabwa muri yombi akurikiranyweho icyaha cyo gusambanya undi ku gahato. Gusa, nyuma yo gusuzuma dosiye y’ubushinjacyaha n’ibimenyetso byari byatanzwe, urukiko rwagaragaje ko kuri icyo cyaha nta mpamvu zikomeye zihagije zabonetse zatuma akomeza kugikurikiranwaho afunze.

Mu isomwa ry’icyemezo cy’urukiko, abacamanza bagaragaje ko ubushinjacyaha butatanze ibimenyetso bifatika bihagije byerekana ko Yugi Umukaraza yakoze icyaha cyo gukoresha undi imibonano mpuzabitsina ku gahato nk’uko tubikesha Ukweli Times.

Ibi bivuze ko nubwo iperereza kuri icyo cyaha rishobora gukomeza mu gihe hari ibimenyetso bishya byazaboneka, urukiko rutabonye impamvu zikomeye zishingiye ku mategeko zatuma afungwa kubera icyo cyaha muri iki cyiciro cy’iperereza.

Mu mategeko y’u Rwanda, kuba urukiko rusanze nta mpamvu zikomeye zo gukeka icyaha runaka ntibisobanuye ko umuntu ahita ahanagurwaho ibirego burundu, ahubwo biba bivuze ko ibimenyetso biri muri dosiye muri icyo gihe bitari bihagije kugira ngo hafatwe icyemezo cyo kumufunga hashingiwe kuri icyo cyaha.

Icyaha cy’ibiyobyabwenge ni cyo cyatumye afungwa

Nubwo urukiko rutabonye impamvu zikomeye ku cyaha cyo gufata ku ngufu, rwemeje ko hari impamvu zikomeye zituma Yugi Umukaraza akekwaho icyaha cyo gukora ibikorwa bifitanye isano n’ibiyobyabwenge.

Hashingiwe kuri izo mpamvu, urukiko rwafashe icyemezo cyo kumufunga by’agateganyo iminsi 30 kugira ngo iperereza rikomeze ridakomwe mu nkokora.

Mu mategeko y’u Rwanda, gufungwa by’agateganyo si igihano. Ni icyemezo gifatwa mu gihe urukiko rubona ko hari impamvu zituma ukekwaho icyaha ashobora gutoroka, guhisha cyangwa kwangiza ibimenyetso, cyangwa se kubangamira iperereza.

Mu minsi 30 urukiko rwategetse, inzego z’ubutabera zizakomeza gukusanya ibimenyetso kugira ngo hamenyekane niba dosiye izagezwa mu rubanza mu mizi cyangwa niba hari ibindi byemezo bizafatwa.

Yafashwe nyuma y’ikirego cya Shaddyboo

Yugi Umukaraza yatawe muri yombi ku wa 23 Kamena 2026, nyuma y’ikirego cyatanzwe na Shaddyboo wavuze ko yamusambanyije ku gahato mu ijoro ryo ku wa 21 Kamena 2026.

Nk’uko byatangajwe muri icyo gihe, Shaddyboo yavuze ko ibyo byabereye mu rugo iwe bari bahuriyemo, aho yavugaga ko yari yanyoye inzoga ku buryo atari agifite ubushobozi bwo kwifatira imyanzuro cyangwa kwirwanaho.

Yavuze ko uwo mwanya ari bwo Yugi Umukaraza yamufashe ku gahato akamusambanya batabanje kubyumviakanho.

Icyo kirego cyahise gituma Urwego rw’Igihugu rw’Ubugenzacyaha (RIB) rutangira iperereza, maze Yugi Umukaraza atabwa muri yombi kugira ngo abazwe ku byo yashinjwaga.

Mu gihe iperereza ryari rikomeje, RIB yatangaje ko hari ibindi bimenyetso byatumye Yugi Umukaraza atangira no gukurikiranwaho icyaha cyo gukora ibikorwa bifitanye isano n’ikoreshwa ry’ibiyobyabwenge cyangwa urusobe rw’imiti ikoreshwa nka byo.

Nubwo inzego z’ubutabera zitaratangaza ku mugaragaro ubwoko bw’ibiyobyabwenge cyangwa uko ibyo bimenyetso byabonetse, iki cyaha cyabaye cyo urukiko rwashingiyeho rutegeka ko afungwa by’agateganyo.

Iperereza kuri iki cyaha riracyakomeje, bityo ibisobanuro birambuye bishobora kuzatangazwa nyuma y’uko ubushinjacyaha burangije gukusanya ibimenyetso byose.

Ibiyobyabwenge ni kimwe mu byaha bikomeje guhangayikisha igihugu

Mu myaka yashize, u Rwanda rwakajije ingamba zo kurwanya ibiyobyabwenge, cyane cyane mu rubyiruko. Raporo zitandukanye z’inzego z’umutekano zigaragaza ko buri mwaka hafatwa abantu amagana bakekwaho kubicuruza, kubikwirakwiza cyangwa kubikoresha.

Mu bintu bituma ubuyobozi bukaza ingamba, harimo kuba ibiyobyabwenge bifitanye isano n’ibindi byaha birimo urugomo, ubujura, ihohotera ndetse n’impanuka zo mu muhanda.

Polisi y’u Rwanda n’izindi nzego z’umutekano zikomeje gukora ibikorwa byo gushakisha no gufata abantu bakekwaho kubicuruza, cyane cyane mu mijyi minini no mu bice bikunda kubamo imyidagaduro.

Itegeko rigena ibyaha n’ibihano mu Rwanda riteganya ibihano bikomeye ku muntu wese uhamijwe gukora, gutunda, kubika cyangwa gukwirakwiza ibiyobyabwenge.

Uburemere bw’igihano buterwa n’imiterere y’icyaha, ubwoko bw’ibiyobyabwenge, ingano ya byo ndetse n’uruhare rw’uregwa.

Ni yo mpamvu buri dosiye ibanza gukorerwa iperereza ryimbitse kugira ngo hamenyekane niba ibimenyetso bihagije bihari mbere y’uko urubanza rutangira kuburanishwa mu mizi.

Inzira y’urubanza iracyakomeje

Nyuma y’iki cyemezo, Yugi Umukaraza azakomeza gufungirwa by’agateganyo mu gihe iperereza rikomeje.

Ubushinjacyaha buzifashisha icyo gihe busuzume niba ibimenyetso bifite imbaraga zihagije zatuma aregwa imbere y’urukiko ku cyaha cy’ibiyobyabwenge cyangwa niba hari ibindi byaha byaziyongeraho.

Ku rundi ruhande, uburenganzira bwe bwo kwiregura burakomeza kubahirizwa nk’uko biteganywa n’Itegeko Nshinga n’amategeko agenga imiburanishirize y’imanza mu Rwanda.

Abasesenguzi mu by’amategeko bagaragaza ko ari ingenzi ko abaturage batihutira gufata umuntu nk’umunyacyaha mbere y’uko urukiko rumuhanisha burundu, kuko ihame ry’uko umuntu afatwa nk’umwere kugeza igihe ahamijwe icyaha n’urukiko ari imwe mu nkingi z’ubutabera.

Iki kibazo cyakuruye ibitekerezo byinshi ku mbuga nkoranyambaga, aho bamwe bagaragaje ko bishimiye icyemezo cy’urukiko, mu gihe abandi bagaragaje impungenge ku buryo amakuru agenda atangazwa.

Abahanga mu mategeko bibutsa ko gukwirakwiza amakuru adafitiwe gihamya cyangwa guca urubanza ku muntu mbere y’uko urukiko rurusoza bishobora kubangamira ubutabera ndetse bikagira ingaruka ku burenganzira bw’impande zose ziburanira.

Mu gihe iperereza rigikomeje, icyitezwe ni uko inzego zibishinzwe zizakomeza gukorera mu mucyo, zikubahiriza amategeko n’uburenganzira bwa buri wese, kugeza igihe urukiko ruzafatira umwanzuro wa nyuma hashingiwe ku bimenyetso bizaba byatanzwe.

Yugi Umukaraza yakatiwe gufungwa iminsi 30 y’agateganyo (Ifoto: Instagram/Yugi Umukaraza)

Ibitekerezo