Perezida w’umutwe wa AFC/M23, Bertrand Bisimwa, yamaganye yivuye inyuma ibihano byafashwe n’Umuryango w’Abibumbye (Loni) ku bayobozi b’uyu mutwe, avuga ko bishobora guhungabanya inzira y’ibiganiro bigamije gushakira amahoro arambye uburasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC).
Mu butumwa yanyujije ku mbuga nkoranyambaga, Bisimwa yavuze ko Loni yafashe icyemezo cyo guhana “uruhande rukomeje kubahiriza ibyo rwiyemeje mu biganiro by’amahoro”, ashimangira ko ibyo bigaragaza ko uwo muryango “wateshutse ku nshingano zo gufasha gushaka umuti urambye w’amakimbirane.”
Yagize ati: “Mu gufatira ibihano uruhande rwonyine rwubahiriza ibyo rwiyemeje mu nzira y’amahoro hagamijwe gukemura amakimbirane mu buryo bwa dipolomasi, Umuryango w’Abibumbye wagaragaje ko wayobye.”
Bisimwa yakomeje avuga ko ibyemezo nk’ibi bidashingiye ku isesengura ryimbitse ry’ibibazo ahubwo bishingiye ku marangamutima, ibintu yavuze ko bishobora gutuma ibiganiro by’amahoro bisubira inyuma.
Yagize ati: “Guhitamo kwa Loni gushingiye ku marangamutima aho gushingira ku micungire myiza y’ibiganiro by’amahoro bishobora gukemura burundu intandaro y’aya makimbirane. Ibi ni intambwe isubiza inyuma inzira y’amahoro.”
Mu butumwa bwe, Bisimwa yanenze icyo yise gushyira igitutu ku bantu bavuga ko bahohotewe n’ikorwa ry’isukura rishingiye ku moko, hagamijwe kubavana ku butaka bwa bo.
Yavuze ko iyo nzira ishobora kugira ingaruka zikomeye zirimo gukomeza gukaza umurego hagati y’impande zihanganye, kongera ibikorwa by’urugomo no kudindiza ibiganiro by’amahoro.
Yagaragaje ingaruka eshatu z’ingenzi ashobora kubona, zirimo:
- Gukomeza gukaza umwuka mubi hagati y’impande ziri mu makimbirane;
- Kwiyongera kw’ihohoterwa n’imirwano;
- Kudindira cyangwa guhagarara burundu kw’inzira y’ibiganiro by’amahoro.
Bisimwa yanavuze ko politiki ishingiye ku rwango no ku ivangura idashobora gutsinda ubutabera n’amahoro arambye, kabone n’iyo yaba ishyigikiwe n’ibihugu byinshi ku isi.

Ibihano bya Loni byafashwe mu gihe ibiganiro bikomeje
Aya magambo aje nyuma y’uko Akanama k’Umuryango w’Abibumbye gashinzwe ibihano gafatiye ibihano bamwe mu bayobozi ba AFC/M23 n’abandi bantu Loni ivuga ko bafite uruhare mu mutekano muke uri mu burasirazuba bwa RDC.
Muri rusange, ibihano bya Loni birimo gufatira umutungo uri mu bihugu binyamuryango, kubuza ingendo mpuzamahanga no kubuza ibihugu gutanga ubufasha cyangwa ubucuruzi bushobora gufasha abo bireba. Abafatiwe ibihano ni John Imani Nzenze ukuriye ubutasi muri AFC/M23, Corneille Nangaa (umuyobozi wa AFC), umutwe wa AFC na M23/ARC.
Ni icyemezo cyafashwe mu gihe hakomeje ibiganiro bya dipolomasi byatangiye gutanga icyizere cyo kugabanya imirwano hagati y’impande zihanganye.
Mu mezi ashize, habaye ibiganiro byabereye i Doha muri Qatar ndetse n’ibindi byabaye ku rwego rw’Akarere ka Afurika y’Iburasirazuba (EAC) n’Umuryango wa Afurika y’Amajyepfo (SADC), hagamijwe gushakira umuti urambye ikibazo cy’umutekano muke umaze imyaka irenga 30 mu burasirazuba bwa RDC.
Abahuza bakomeje gushimangira ko ibiganiro ari byo nzira yonyine ishobora gutanga igisubizo kirambye, aho impande zose zisabwa kubahiriza ibyo ziyemeje no kwirinda ibikorwa bishobora kongera ubushyamirane.
Ku rundi ruhande, Guverinoma ya RDC yakomeje gushinja AFC/M23 gukomeza ibikorwa bya gisirikare no gufata ibice bitandukanye by’igihugu, mu gihe AFC/M23 yo ishimangira ko iharanira kurinda abaturage bavuga ko bamaze igihe bahohoterwa no kwimakaza uburenganzira bwa bo.
Mu bihe bitandukanye, Loni, Umuryango w’Afurika Yunze Ubumwe (AU), EAC, SADC n’ibindi bihugu bikomeye birimo Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, Ubufaransa n’Ubwongereza byakomeje gusaba impande zose guhagarika imirwano no gukomeza inzira y’ibiganiro.
Abasesenguzi bavuga ko kugira ngo amahoro arambye aboneke mu burasirazuba bwa RDC, hakenewe gukemura ibibazo by’ishingiro bimaze imyaka myinshi bivugwa n’impande zitandukanye, birimo ikibazo cy’umutekano, uburenganzira bw’amoko yose, impunzi, imiyoborere ndetse n’ikoreshwa ry’umutungo kamere.
Bavuga kandi ko ibihano bishobora kuba igikoresho cya dipolomasi kigamije gushyira igitutu ku mpande zimwe na zimwe, ariko ko amaherezo amahoro arambye azagerwaho gusa binyuze mu biganiro byubaka, kubahana hagati y’impande zose no gushaka ibisubizo byemerwa n’abafitanye amakimbirane.
Mu gihe impaka zikomeje ku ngaruka z’ibihano bya Loni, amahanga akomeje guhanga amaso uko ibiganiro biri gukomeza, mu cyizere ko impande zose zizashyira imbere inyungu z’abaturage bamaze imyaka myinshi bahura n’ingaruka z’intambara, kwimurwa mu bya bo no kubaho mu bibazo by’ubutabazi.

Ibitekerezo