Perezida w’Amerika, Donald Trump, ashobora gutangaza [mbere yo ku wa Gatanu, tariki ya 19 Kamena 2026] amasezerano y’ibanze agamije guhagarika intambara hagati y’Amerika na Iran, nk’uko Visi Perezida w’Amerika JD Vance yabitangaje. Ibi bije nyuma y’uko Trump yavuze ko ayo masezerano yamaze gusinywa n’impande zombi.
JD Vance yasobanuye ko inyandiko y’amasezerano y’agateganyo (MOU) ifite uburebure bw’urupapuro rumwe n’igice gusa kandi ikubiyemo amabwiriza rusange, mu gihe ibisobanuro birambuye bizaganirwaho mu biganiro bya tekiniki bizatangira muri iki cyumweru. Yavuze ko ayo masezerano ashyiraho uburyo Iran izabyungukiramo mu gihe izaba yubahirije ibyo yiyemeje.
Abayobozi bakuru b’Amerika batangaje ko Umuhora wa Hormuz uzongera gufungurwa ku wa Gatanu, ari na wo munsi amasezerano azasinyirwa ku mugaragaro i Genève mu Busuwisi. Ibi bibaye mu gihe Trump ari mu nama ya G7 iri kubera mu Bufaransa, aho ku wa Kabiri hateganyijwe inama yihariye ku kibazo cya Iran izitabirwa n’abayobozi ba Misiri, Qatar na Leta Zunze Ubumwe z’Abarabu.
Mu biganiro yagiranye na Perezida Emmanuel Macron w’Ubufaransa ku wa Mbere w’ejo hashize, Trump yavuze ko yishimiye kuba amasezerano y’ibanze yamaze gusinywa. Abayobozi b’Amerika batangaje ko yasinywe hakoreshejwe uburyo bw’ikoranabuhanga na Trump, JD Vance ndetse na Perezida w’Inteko Ishinga Amategeko ya Iran, Mohammad Bagher Ghalibaf.
Vance yavuze ko mu gika cya mbere cy’ayo masezerano Iran yiyemeje guteza imbere amahoro n’umutekano mu karere no guhagarika inkunga yahaga imitwe yitwaje intwaro ifatwa nk’iy’iterabwoba. Yongeyeho ko ikintu cy’ingenzi kurushaho ari uko Iran yemeye kugenzurwa kugira ngo harebwe ko idakora intwaro za kirimbuzi.

Ibihugu bigize G7 byitezweho kuganira na Trump ku kibazo cya Iran, cyane cyane ko Ubwongereza n’Ubufaransa byari byatangiye gahunda yo kurinda amato anyura mu Muhora wa Hormuz. Trump yavuze ko Amerika ishobora kutazakenera ubufasha bwinshi muri uwo murimo, ariko ko atabona ikibazo mu kuba ibindi bihugu byashyira amato make muri uwo muhora.
Aya masezerano ateganya kongera igihe cy’agahenge hagati y’impande zombi ho iminsi 60, mu gihe bazaba baganira ku masezerano ya nyuma. Ku Cyumweru, Minisitiri w’Intebe wa Pakistan, Shehbaz Sharif, wari umaze igihe ahuza impande zombi, yatangaje ko ayo masezerano arimo guhagarika ibikorwa bya gisirikare ako kanya kandi burundu ku mpande zose, harimo na Libani.
Abayobozi b’Amerika bavuze ko nubwo Libani iri muri gahunda y’agahenge, gukura ingabo za Israel ku butaka bwa Libani atari kimwe mu byasabwe muri ayo masezerano. Bavuze kandi ko Israel izakomeza kugira uburenganzira bwo kwirwanaho. Minisitiri w’Intebe wa Israel, Benjamin Netanyahu, yatangaje ko ingabo z’icyo gihugu zizakomeza kuguma mu duce zigenzura muri Libani, Siriya na Gaza igihe cyose bizaba bikenewe.

Netanyahu yongeye gushimangira ko Iran itazemererwa kubona intwaro za kirimbuzi, yaba hari amasezerano cyangwa adahari. Yabitangaje nyuma y’uko ibitangazamakuru byo muri Libani bivuze ko Israel yagabye igitero cyahitanye abantu mu majyepfo y’icyo gihugu, kikaba ari cyo cya mbere kuva hatangazwa ayo masezerano. Umutwe wa Hezbollah na wo watangaje ko wagabye ibitero bya misile n’indege zitagira abapilote ku ngabo za Israel mu kwihimura.
Trump yavuze ko yategetse guhita hakurwaho ibikorwa byo gukumira amato yinjira cyangwa asohoka ku byambu bya Iran, kandi ko Umuhora wa Hormuz uzafungurwa igihe amasezerano y’ibanze azaba amaze gusinywa. Ku wa Mbere yanditse ku mbuga nkoranyambaga ko amato yatangiye kongera kunyura muri uwo muhora, menshi atwaye peteroli.
Minisitiri wungirije w’Ububanyi n’Amahanga wa Iran, Kazem Gharibabadi, yemeje ko ibikorwa bya gisirikare byahagaritswe, avuga ko Qatar yakoresheje amasaha hagati ya 14 na 15 mu biganiro byimbitse byabereye i Tehran kugira ngo impande zombi zigere kuri ayo masezerano y’ibanze.
Ubuyobozi bukuru bwa gisirikare bwa Iran bwatangaje ko abaturage b’icyo gihugu, ingabo za cyo ndetse n’abo bafatanyije mu karere berekanye ko Amerika na Israel nta yandi mahitamo bari bafite uretse kwemera gutsindwa. Nubwo bimeze bityo, Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ya Iran yavuze ko igifitiye Amerika icyizere gike kandi ko ayo masezerano ari intambwe ya mbere gusa mu kugabanya umwuka mubi wari hagati y’impande zombi.
Perezida wa Libani, Joseph Aoun, yakiriye neza aya masezerano, avuga ko yizeye ko azahinduka ibikorwa bifatika bizahagarika burundu urugomo rwari rumaze igihe mu karere.
Mu bibazo byari bimaze igihe bituma impande zombi zitumvikana harimo gahunda ya Iran yo kongera ubutare bwa uranium, icyifuzo cy’ibihugu byo mu Burengerazuba bw’Isi cyo kubuza Iran gutunga intwaro za kirimbuzi, ndetse n’icyifuzo cya Iran cyo gukurirwaho ibihano byose no kubona miliyari nyinshi z’amadolari ikomora ku bicuruzwa bya peteroli byari byarahagaritswe.

Ibitekerezo