Amagambo aherutse gutangazwa na Corneille Nangaa, uyobora ihuriro rya AFC/M23, akomeje guteza impaka ndende muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), nyuma yo kuvuga ku mugaragaro ko bishoboka ko Joseph Kabila wahoze ari Perezida w’icyo gihugu yazafata ubuyobozi bw’uyu mutwe.
Aya magambo aje mu gihe Guverinoma ya Perezida Félix Tshisekedi yatangiye imyiteguro y’ibiganiro by’igihugu bigamije gushakira umuti ibibazo bya politiki n’umutekano bimaze imyaka myinshi byugarije RDC, cyane cyane mu Burasirazuba bw’igihugu.
Ikinyamakuru Forum des AS cyatangaje ko amagambo ya Corneille Nangaa yakuyeho urujijo ku bivugwa ko Joseph Kabila yaba afitanye umubano n’ihuriro rya AFC/M23.
Nangaa yavuze ko bishoboka ko Kabila yakwiyunga n’uyu mutwe ndetse akaba yanawuyobora. Ibi byakuruye impaka zikomeye kuko Kabila ari we wari Perezida wa RDC igihe umutwe wa M23 wa mbere warwanywaga n’ingabo za Leta hagati ya 2012 na 2013.
Abasesenguzi bibaza uko umuntu wayoboye urugamba rwo kurwanya M23 ashobora kongera kuvugwa nk’ushobora kuyobora uwo mutwe cyangwa ihuriro rishingiye kuri wo.
Hari n’abafata ayo magambo nk’ikimenyetso cyerekana ko hashobora kuba hari imikoranire yari imaze igihe itazwi ku mugaragaro, nubwo nta bimenyetso bifatika biratangazwa bishyigikira ibyo birego.
Mu mezi ashize, ubuyobozi bwa Perezida Félix Tshisekedi bwagiye bushinja Joseph Kabila kugira uruhare mu guhungabanya umutekano w’igihugu no kugirana umubano n’imitwe irimo AFC/M23.
Kabila we yakomeje guhakana ibyo birego, avuga ko ari ibirego bya politiki bigamije kumusebya no kumuca intege mu ruhando rwa politiki.
Nubwo bimeze bityo, amagambo ya Nangaa yongeye gutuma izi mpaka zongera gufata indi ntera.
Loni yongeye kwamagana ibikorwa bya AFC/M23
Aya makuru yanakurikiwe n’itangazo ry’Umuryango w’Abibumbye (Loni), wavuze ko AFC/M23 ikomeje gutegekesha abaturage bo mu bice igenzura uburyo bunyuranyije n’amategeko mpuzamahanga.
Raporo za Loni zivuga ko muri ibyo bice hagaragara: guta muri yombi abantu mu buryo butubahirije amategeko; gufunga abaturage nta rubanza; gukorera abantu iyicarubozo, harimo n’irishingiye ku ihohoterwa rishingiye ku gitsina; guhatira abaturage gukora imirimo ku gahato; no guhatira urubyiruko kujya mu mitwe yitwaje intwaro.
Loni isaba ko ibi bikorwa bihagarara kandi ko uburenganzira bw’abaturage burindwa ndetse bukubahirizwa.
AFC/M23 ishobora kutitabira ibiganiro by’imbere mu gihugu
Nyuma y’aya makuru, bamwe mu banyapolitiki bavuga ko bitazoroha ko abayobozi ba AFC/M23 batumirwa cyangwa bakitabira ibiganiro by’imbere mu gihugu Perezida Tshisekedi yatangaje.
Hari abavuga ko mbere y’ibiganiro hakwiye kubanza kubaho guhagarika imirwano no kubahiriza amasezerano y’amahoro.
Abandi bo bavuga ko ibiganiro bidashobora gutanga umusaruro mu gihe hari impande zifite uruhare mu ntambara zisigaye inyuma.
Ishyaka PALU-Gizenga ryatangaje ko ryemera igitekerezo cy’ibiganiro by’igihugu, ariko risaba ko byaba ibiganiro birimo impande zose z’Abanyekongo, harimo n’abafashe intwaro.
Iryo shyaka rivuga ko amahoro arambye adashobora kuboneka mu gihe hari Abanyekongo bamwe bakomeza guhezwa mu biganiro.
Rivuga ko impamvu nyamukuru y’ibiganiro ikwiye kuba ugushaka ibisubizo birambye aho gushaka gutsinda uruhande rumwe.
Nk’uko ikinyamakuru Le Potentiel cyabitangaje, PALU-Gizenga yavuze ko izitabira ibiganiro ari uko habanje kubahirizwa ibintu bitatu by’ingenzi: kubaha gahunda ya demokarasi n’itegeko nshinga n’impande zose, kwemeranya ku ngingo zizigwaho mbere y’ibiganiro, no gushyiraho gahunda y’ibiganiro yemejwe na bose kugira ngo hatagira uruhande rwumva rurenganye.
Intambara ikomeje kugira ingaruka zikomeye
Mu gihe impaka za politiki zikomeje, abaturage bo mu burasirazuba bwa RDC ni bo bakomeje kwishyura igiciro kinini cy’umutekano muke.
Imirwano hagati ya AFC/M23 n’ingabo za Leta, ifatanyije n’indi mitwe yitwaje intwaro ikorera muri ako karere, yakomeje guteza: iyimurwa ry’abaturage barenga miliyoni nyinshi mu bya bo; kubura ibiribwa n’imiti; gufungwa kw’amashuri n’ibigo nderabuzima; n’ihungabana rikomeye ku bana n’abagore.
Imiryango mpuzamahanga ikomeje gusaba impande zose kubahiriza amategeko mpuzamahanga arengera abasivili.
Imbaraga za dipolomasi ziracyakomeje
Mu minsi ishize, habaye ibiganiro byahujwe n’abahuza bo mu Muryango w’Afurika Yunze Ubumwe, Umuryango w’Afurika y’Iburasirazuba (EAC) ndetse n’Umuryango w’Afurika y’Amajyepfo (SADC), hagamijwe gushakira umuti ikibazo cyo mu burasirazuba bwa RDC.
Hari kandi amasezerano y’amahoro aherutse gushyirwaho umukono hagati ya RDC n’u Rwanda ku bufasha bwa Leta Zunze Ubumwe z’Amerika na Qatar i Washington, agamije kugabanya ubushyamirane no gushyigikira inzira ya dipolomasi.
Nubwo ayo masezerano yakiriwe neza n’amahanga, haracyari impungenge ko azatanga umusaruro ari uko imitwe yitwaje intwaro yemeye guhagarika imirwano kandi impande zose zikubahiriza ibyo ziyemeje.
Abasesenguzi ba politiki bavuga ko ibiganiro Perezida Tshisekedi yatangije bishobora kuba amahirwe akomeye yo gushaka amahoro, ariko bikazasaba ukwizerana hagati y’impande zihanganye.
Banavuga ko amagambo ya Corneille Nangaa ahuza Joseph Kabila na AFC/M23 ashobora kongera kuzamura ubushyamirane bwa politiki, ndetse akagira ingaruka ku myiteguro y’ibiganiro byari bitegerejwe na benshi.
Mu gihe impaka zikomeje, Abanyekongo benshi bifuza ko ibitekerezo bya politiki bitarangaza intego nyamukuru yo guhagarika intambara, kurinda abasivili no kugarura amahoro arambye mu gihugu cya bo.
Ibitekerezo