Ku irimbi banze kumushyingura, umurambo usubizwa mu buruhukiro

Abaturage bo mu Murenge wa Nyamiyaga, Akarere ka Gicumbi, bahuye n’ibintu bidasanzwe byabateye agahinda n’urujijo, ubwo umuhango wo gushyingura Kayumba Nyamugenda wahagararaga mu buryo butunguranye, umurambo we ugasigara ku gasi amasaha menshi kubera amakimbirane akomeye yavutse hagati y’abo mu muryango we ashingiye ku mutungo yasize.

Ibi byabaye ku wa Kane tariki ya 23 Nyakanga 2020, aho abantu benshi bari bateraniye ku irimbi rya Mataba biteguye guherekeza nyakwigendera mu cyubahiro cya nyuma, ariko ibintu bikaza guhindura isura mu buryo nta wari ubyiteze nk’uko Ukwei Times ibitangaza.

Amakuru yatanzwe n’abari aho avuga ko umurambo wa Kayumba Nyamugenda wari wagejejwe ku irimbi rya Mataba kugira ngo ushyingurwe nk’uko byari byateganyijwe. Icyakora, bamwe mu bana ba nyakwigendera bahise bahagarika umuhango, bavuga ko mbere yo kumushyingura hagomba kubanza gukemurwa ikibazo cy’ubutaka yasize.

Abo bana bavugaga ko ubutaka bwa se bwari bwarigaruriwe n’umuntu bavuga ko yari yarabuhawe kubucunga cyangwa kubukoresha mu gihe runaka, bityo bagasaba ko hakorwa ibisobanuro byimbitse mbere y’uko se ashyingurwa. Bavugaga ko batashoboraga kwemera ko umuhango ukomeza kandi bataramenya neza uko umutungo wa se uzasaranganywa.

Ibyo byatumye umuhango uhagarara mu buryo butunguranye, umurambo usigara ku gasi amasaha arenga atanu, mu gihe impande zirebwa n’ikibazo zakomezaga kujya impaka zishakira igisubizo.

Abari bitabiriye umuhango wo gushyingura bavuga ko batigeze babona ibintu nk’ibyo. Bamwe bagaragaje ko byari bibabaje kubona umuntu utabarutse adashobora gushyingurwa kubera amakimbirane y’abasigaye.

Hari abatangabuhamya bavuze ko uko amasaha yagendaga ashira abantu bagendaga batakaza icyizere ko ikibazo kiri bukemuke vuba. Bamwe mu bari baje gufata mu mugongo umuryango ndetse n’abari baje gutanga umuganda wo gushyingura bahisemo gutaha, nyuma yo kubona ko impande zombi zananiwe kumvikana.

Umwe mu bari aho yavuze ko byari biteye isoni kubona abantu bahagarika umuhango nk’uwo kandi umurambo uri imbere ya bo.

Yagize ati: “Twese twari twaje gushyingura, ariko twatunguwe no kubona abantu batangiye kujya impaka z’ubutaka. Byaduteye agahinda kuko icyari gikwiye kubanza ari uguha nyakwigendera icyubahiro cya nyuma.”

Mu gihe ibintu byari bikomeje kuba bibi, ubuyobozi bw’inzego z’ibanze bwahise bugera aho ikibazo cyabereye bugerageza guhosha amakimbirane no kumvikanisha impande zose.

Nyuma yo kubona ko ikibazo kidashobora gukemurwa ako kanya, ubuyobozi bwasabye umuryango wa nyakwigendera gusubiza umurambo mu buruhukiro bw’ibitaro kugira ngo ubungabungwe mu gihe hakomeza gushakwa igisubizo kirambye ku kibazo cy’umurage.

Icyo cyemezo cyafashwe hagamijwe kwirinda ko umurambo ukomeza kuguma hanze mu gihe impaka zikomeje, ndetse no guha inzego zibishinzwe umwanya wo gukurikirana ikibazo mu buryo bw’amategeko.

Abaturage bo muri Nyamiyaga bavuga ko ibyabaye byabasigiye isomo rikomeye ku ngaruka z’amakimbirane ashingiye ku mutungo, cyane cyane iyo umuntu atigeze asobanura neza uko umutungo we uzasaranganywa mbere y’urupfu.

Benshi bagaragaje ko iyo umubyeyi apfuye adasize irage cyangwa inyandiko igaragaza uko umutungo uzasaranganywa, akenshi abana n’abandi bazungura bashobora kwisanga mu makimbirane akomeye ashobora no gusenya umuryango.

Amategeko y’u Rwanda ateganya uburyo bwo kuzungura no kugabana umutungo, ariko bagasaba abaturage kutazategereza ko havuka amakimbirane.

Basobanura ko umuntu ashobora gukora inyandiko y’irage cyangwa akagaragaza mu buryo buzwi n’amategeko uko umutungo we uzagabanywa igihe azaba atakiriho. Ibyo bifasha kugabanya amakimbirane hagati y’abazungura ndetse bikarinda ko imanza zimara imyaka myinshi mu nkiko.

Abayobozi b’inzego z’ibanze na bo bakunze gukangurira abaturage gukemura ibibazo by’imitungo bakiri bazima, bakabiganiraho n’imiryango yabo kugira ngo hatazagira uzisanga mu makimbirane nyuma y’urupfu rw’umubyeyi.

Mu Rwanda, amakimbirane ashingiye ku butaka n’umurage ni imwe mu mpamvu zikunze gutuma imanza nyinshi zigera mu nkiko. Raporo zitandukanye z’Urwego rw’Igihugu rw’Ubutaka n’iz’inkiko zigaragaza ko ibibazo by’ubutaka bikiri mu biri ku isonga mu manza zakirwa buri mwaka.

Impamvu zikunze gutera ayo makimbirane zirimo kutagira ibyangombwa bisobanutse by’ubutaka, impano zitanditse, amasezerano adakurikije amategeko, ndetse n’ubumenyi buke ku mategeko agenga izungura.

Abahanga mu mibereho y’abaturage bavuga ko amakimbirane nk’aya atarangirira ku mutungo gusa, ahubwo ashobora no gusenya umubano hagati y’abavandimwe, abana bagakura bafite inzangano, ndetse n’imiryango ikamara imyaka myinshi itabasha kwiyunga.

Bagaragaza kandi ko iyo amakimbirane ageze aho abuza gushyingura umuntu, aba arenze urugero kuko aba abangamiye umuco Nyarwanda wo guha icyubahiro abitabye Imana.

Mu muco nyarwanda, gushyingura umuntu ni umuhango uhabwa agaciro gakomeye, aho abaturage, inshuti n’abavandimwe bahurira hamwe bagafata mu mugongo umuryango wagize ibyago. Ni yo mpamvu benshi bababajwe n’ibyabereye i Nyamiyaga, bavuga ko byerekanye uburyo amakimbirane ashobora kugera kure iyo adakemuwe hakiri kare.

Nyuma y’uko umurambo usubijwe mu buruhukiro bw’ibitaro, inzego z’ubuyobozi zakomeje ibiganiro n’abagize umuryango kugira ngo haboneke ubwumvikane. Byari biteganyijwe ko ikibazo cy’umutungo gikurikiranwa hakurikijwe amategeko, hanyuma nyakwigendera agahabwa ishyingurwa rimukwiye mu mahoro.

Ibi byabaye i Nyamiyaga byabaye isomo rikomeye ku miryango myinshi, bibutsa abantu ko gutegura izungura ry’umutungo hakiri kare no gukemura amakimbirane mu nzira z’amahoro ari bwo buryo bwiza bwo kurinda ko urupfu rw’umubyeyi ruhinduka intandaro y’amacakubiri n’ubwumvikane buke mu basigaye. Kuri benshi, icyubahiro cya nyuma gihabwa umuntu witabye Imana ntikwiye na rimwe kubangamirwa n’impaka z’umutungo, ahubwo ibibazo nk’ibyo bikwiye gukemurwa mu mucyo no mu nzira zemewe n’amategeko nyuma yo kuzuza inshingano yo guherekeza nyakwigendera mu cyubahiro.

Banze kumushyingura kubera amakimbirane, umurambo usubizwa mu buruhukiro bw’ibitaro (Ifoto: Ukweli Times)

Ibitekerezo