Nigeria: Umushahara w’umusirikare wo hasi wikubye hafi kane

Perezida wa Nigeria, Bola Ahmed Tinubu, yemeye ko imishahara y’abasirikare b’icyo gihugu izamurwa ku kigero kigera kuri 80%, mu rwego rwo kubashimira ubutwari n’ubwitange bakomeje kugaragaza mu guhangana n’ibibazo bikomeye by’umutekano byugarije igihugu.

Iyi nyongera izatangira kubahirizwa ku wa 1 Nzeri 2026, ikaba ari iya kabiri abasirikare bo ku mapeti yo hasi bagenewe mu gihe kitarenze ukwezi kumwe. Leta ya Nigeria ivuga ko iki cyemezo kigamije kuzamura imibereho y’abasirikare, kubongerera ubushake bwo gukora no gushimangira ubushobozi bw’ingabo mu kurwanya imitwe y’iterabwoba, amabandi yitwaje intwaro n’abashimusi.

Nubwo hatangajwe inyongera igera kuri 80%, ntabwo abasirikare bose bazazamurirwa umushahara ku kigero kimwe. Abafite amapeti yo hasi, guhera ku musirikare usanzwe uzwi nka “private” kugeza kuri “staff sergeant”, ni bo bazabona inyongera ya 80%. Abafite amapeti kuva kuri “warrant officer” kugeza kuri “colonel” bazazamurirwa umushahara ku kigero cya 50%, mu gihe abasirikare bakuru bafite amapeti ya ba jenerali bazahabwa inyongera ya 30%.

Umujyanama wa Perezida Tinubu mu by’itangazamakuru, Bayo Onanuga, yavuze ko iki cyemezo kigaragaza ko ubuyobozi bwa Nigeria buha agaciro umurimo ukomeye ukorwa n’abasirikare, cyane cyane aboherezwa mu bice byugarijwe n’imitwe yitwaje intwaro.

Perezida Tinubu yashimye abo basirikare ku bwo gukomeza kurinda abaturage n’ubusugire bw’igihugu, nubwo bakorera ahantu hari ibyago byinshi.

Yavuze ko inyongera y’imishahara ari uburyo bwo kubereka ko ubwitange bwabo bubonwa kandi bushimirwa byimazeyo, cyane ko benshi bamara igihe kirekire kure y’imiryango yabo, bakorera mu bice byugarijwe n’ibitero.

Muri Nyakanga 2026, Minisitiri w’Ingabo wa Nigeria yari yatangaje icyiciro cya mbere cyo kuzamura umushahara w’abasirikare bo ku mapeti yo hasi. Umushahara w’umusirikare ufite ipeti rya “private” wari wazamuwe uva ku ma-naira 50,000 ku kwezi, angana n’amadolari ya Amerika agera kuri 36, ugera ku ma-naira 100,000, yari hafi amadolari 73.

Icyemezo gishya cya Perezida Tinubu kizatuma guhera muri Nzeri uwo musirikare ahembwa ama-naira agera ku 180,000 ku kwezi, angana n’amadolari ya Amerika hafi 132. Ugereranyije n’umushahara wa mbere w’amadolari 36, uwo musirikare azaba yarahawe inyongera ya hafi 267% mu mezi make.

Iyo mibare y’amadolari ishobora guhinduka bitewe n’agaciro k’ifaranga rya Nigeria ku isoko ry’ivunjisha. Naira yakomeje guhura n’ihungabana rikomeye mu myaka ishize, bituma ibiciro by’ibiribwa, ubwikorezi, inzu n’ibindi by’ibanze bizamuka.

Ku musirikare ufite umuryango, inyongera y’umushahara ishobora kumufasha guhangana n’ibibazo by’ubuzima bwa buri munsi. Icyakora, bamwe mu basesenguzi bagaragaza ko agaciro nyako k’iyo nyongera kazaterwa n’uko Leta izagenzura izamuka ry’ibiciro n’ihungabana ry’ifaranga.

Iki cyemezo kizanongera amafaranga Leta ya Nigeria itanga buri mwaka ku mishahara y’abasirikare. Biteganyijwe ko ingengo y’imari y’imishahara y’ingabo izava kuri miliyari 660 z’ama-naira, ikagera kuri miliyari 924 z’ama-naira, ni ukuvuga hafi miliyoni 679 z’amadolari ya Amerika. Ibyo bivuze ko Leta izongeraho miliyari 264 z’ama-naira kugira ngo iyi gahunda ishyirwe mu bikorwa.

Igihugu gihanganye n’ibibazo by’umutekano mu bice byinshi

Nigeria, igihugu gituwe n’abaturage benshi kurusha ibindi byose muri Afurika, imaze imyaka myinshi ihanganye n’umutekano muke ufite isura zitandukanye bitewe n’akarere.

Mu majyaruguru ashyira uburasirazuba, ingabo zihanganye na Boko Haram n’umutwe wa Islamic State West Africa Province, uzwi nka ISWAP. Boko Haram yatangiye kugaba ibitero bikomeye mu 2009, igamije gushyiraho ubutegetsi bugendera ku mahame yayo akaze y’idini ya Isilamu.

Kuva icyo gihe, ibitero by’iyo mitwe byahitanye abantu benshi, bituma abandi babarirwa muri za miliyoni bava mu byabo. Ingabo za Nigeria zagiye zibasha kwisubiza tumwe mu duce twari twarigaruriwe n’abarwanyi, ariko Boko Haram na ISWAP bakomeje kugaba ibitero ku bigo bya gisirikare, ku baturage no ku bikorwa remezo.

Mu ntangiriro za 2026, abarwanyi b’intagondwa bagabye ibitero ku bigo byinshi bya gisirikare muri Leta za Borno na Yobe no mu gace k’Ikiyaga cya Tchad. Hari abasirikare bishwe, abandi barakomereka, mu gihe abarwanyi batwaye intwaro n’imodoka za gisirikare. Ibyo bitero byongeye kugaragaza ko urugamba rwo kurwanya iterabwoba mu majyaruguru ya Nigeria rukiri kure yo kurangira.

Mu majyaruguru ashyira uburengerazuba, ikibazo gikomeye ni icy’amatsinda y’abagizi ba nabi azwi nk’“amabandi”. Ayo matsinda yitwaje intwaro agaba ibitero ku midugudu, akiba amatungo, akica abaturage cyangwa akabashimuta agamije gusaba amafaranga y’incungu.

Amashuri na yo yagiye yibasirwa, abanyeshuri bagashimutirwa icyarimwe ari benshi. Ibyo byatumye hari ibigo by’amashuri bifungwa by’agateganyo, cyane cyane mu bice by’icyaro aho inzego z’umutekano zidafite ubushobozi buhagije bwo kugera vuba.

Mu bice byo hagati mu gihugu hakunze kuvugwa amakimbirane hagati y’aborozi n’abahinzi, rimwe na rimwe avamo ibitero byo kwihorera bihitana abantu benshi. Ayo makimbirane akomoka ku mpaka z’ubutaka, amazi n’aho amatungo arishiriza, ariko agenda arushaho gukomera kubera ikwirakwira ry’intwaro n’uko hari imitwe y’abagizi ba nabi iyabyinjiramo.

Mu majyepfo ashyira uburasirazuba, inzego z’umutekano zihanganye n’urugomo rufitanye isano n’amatsinda ashaka ko akarere ka Biafra kigenga. Mu majyepfo, ubujura bw’amavuta, kwangiza imiyoboro yayo n’ibikorwa by’abagizi ba nabi mu nyanja na byo bikomeje guteza Leta igihombo no guhungabanya ubukungu.

Ibyo bibazo byose bituma ingabo za Nigeria zikorera ku rugamba mu bice byinshi icyarimwe. Kuzamura umushahara w’abasirikare bifatwa nk’uburyo bwo kubafasha gukomeza akazi no kugabanya ibibazo bishobora guterwa n’imibereho mibi, birimo guta

Tinubu yakubye umushahara w’abasirikare

Perezida wa Nigeria, Bola Ahmed Tinubu, yemeje ko imishahara y’abasirikare b’icyo gihugu yongerwa ku kigero kigera kuri 80%, mu rwego rwo kuzamura imibereho yabo no kubashimira ubwitange bagaragaza mu guhangana n’ibibazo bikomeye by’umutekano bimaze imyaka byugarije igihugu.

Iri zamuka ry’imishahara, rizatangira kubahirizwa ku wa 1 Nzeri 2026, ni irya kabiri ryemejwe mu gihe kitarenze ukwezi. Rireba abasirikare bo mu byiciro byose, ariko abari mu mapeti yo hasi ni bo bazahabwa inyongera nini kurusha abandi.

Umujyanama wa Perezida Tinubu mu by’itangazamakuru, Bayo Onanuga, yavuze ko abasirikare bafite amapeti kuva ku rya ‘private’, ari ryo rito kurusha ayandi, kugeza ku rya ‘staff sergeant’, bazongererwa umushahara ku kigero cya 80%.

Abafite amapeti kuva ku rya ‘warrant officer’ kugeza ku rya ‘colonel’ bazahabwa inyongera ya 50%, mu gihe abajenerali bazongererwa imishahara ku kigero cya 30%.

Ibi bivuze ko imvugo y’uko abasirikare bose ba Nigeria bazongererwa umushahara wa 80% idakwiye gufatwa nk’aho ireba buri wese mu buryo bumwe. Iyo 80% izahabwa cyane cyane abasirikare bo mu mapeti yo hasi, mu gihe inyongera izagenda igabanuka uko ipeti ry’umusirikare rirushaho kuzamuka.

Umusirikare wo hasi azajya ahembwa hafi ibihumbi 190 Frw

Muri Nyakanga 2026, Minisiteri y’Ingabo ya Nigeria yari yatangaje ko umushahara fatizo w’umusirikare wo ku rwego rwa ‘private’ wikubye kabiri, ukava ku bihumbi 50 by’ama-naira, ni ukuvuga hafi amadolari 36, ukagera ku bihumbi 100 by’ama-naira cyangwa hafi amadolari 73 ku kwezi.

Nyuma y’icyemezo gishya cya Perezida Tinubu, guhera muri Nzeri uwo mushahara uzongera uzamuke ugere ku bihumbi 180 by’ama-naira, bingana n’amadolari ya Amerika agera kuri 132.

Ukurikije agaciro k’ifaranga ry’u Rwanda ku isoko ry’ivunjisha, ayo mafaranga ashobora kuba hafi ibihumbi 190 Frw, nubwo uwo mubare ushobora guhinduka bitewe n’uko agaciro k’ama-naira, idolari n’ifaranga ry’u Rwanda kagenda gahindagurika.

Uwo musirikare azaba abonye inyongera y’ibihumbi 130 by’ama-naira ugereranyije n’ibihumbi 50 yahembwaga mbere y’ivugurura ryatangajwe muri Nyakanga. Ni ukuvuga ko, urebye izi mpinduka zombi zose, umushahara we uzaba warazamutse ku kigero cya 260% mu gihe cy’amezi make.

Perezida Tinubu yavuze ko izo nyongera ari uburyo bwo kugaragaza “gushima byimazeyo” abagabo n’abagore bari mu ngabo, bakomeje gushyira ubuzima bwabo mu kaga barinda igihugu n’abaturage bacyo.

Yashimye by’umwihariko ubutwari n’ubwitange bw’abasirikare bahanganye n’icyo yise icyago cy’ububandi, ubushimusi n’iterabwoba.

Iki cyemezo kizagira ingaruka zikomeye ku ngengo y’imari ya Nigeria. Amafaranga Leta itanga ku mishahara y’abasirikare mu mwaka azava kuri miliyari 660 z’ama-naira agere kuri miliyari 924, ni ukuvuga hafi miliyoni 679 z’amadolari ya Amerika. Ibyo bivuze ko hiyongeraho miliyari 264 z’ama-naira buri mwaka. Reuters yatangaje ko iri vugurura rigamije kuzamura morale n’imibereho myiza y’abasirikare.

Nigeria ihanganye n’intambara ziteye ukwa zo

Icyemezo cyo kongera umushahara w’abasirikare gifashwe mu gihe Nigeria, igihugu gituwe n’abaturage benshi kurusha ibindi muri Afurika, ihanganye n’ibibazo by’umutekano bitandukanye bitewe n’uturere.

Mu majyaruguru ashyira uburasirazuba, ingabo zimaze imyaka irenga 15 zihanganye n’umutwe wa Boko Haram hamwe n’uwiyomoyeho wa Islamic State West Africa Province, uzwi cyane nka ISWAP.

Boko Haram yatangiye ibikorwa byayo by’urugomo mu buryo bukomeye mu 2009. Kuva icyo gihe, intambara yawo n’ingabo za Nigeria yahitanye abantu benshi, isenya imitungo kandi ituma abaturage babarirwa muri za miliyoni bava mu byabo.

Nubwo ingabo za Nigeria zashoboye kwambura iyo mitwe uduce twinshi yari yarigaruriye, abarwanyi bayo baracyagaba ibitero ku birindiro bya gisirikare, ku baturage no ku modoka zinyura mu mihanda yo mu cyaro. Bakomeje kandi gukoresha ibisasu bitegwa mu mihanda, ibitero bitunguranye n’abiyahuzi.

Mu ntangiriro za Werurwe 2026, abarwanyi ba Boko Haram na ISWAP bagabye ibitero ku birindiro bitandukanye mu ntara za Borno na Yobe no mu gace k’Ikiyaga cya Tchad. Bamwe mu basirikare n’abofisiye barishwe, mu gihe abarwanyi basahuye intwaro n’imodoka za gisirikare. Associated Press yavuze ko ibyo bitero byagaragaje ubushobozi bukomeje kwiyongera bw’imitwe y’intagondwa.

Mu majyaruguru ashyira uburengerazuba, ikibazo gikomeye ni icy’amatsinda y’abagizi ba nabi yitwaje intwaro, muri Nigeria akunze kwitwa “amabandi”. Ayo matsinda yibasira imidugudu, akiba amatungo, agatwika amazu kandi agashimuta abaturage kugira ngo asabe ingurane.

Abana biga, abarimu, abahinzi, abacuruzi n’abagenzi bari mu bakunze kwibasirwa. Ibikorwa byo gushimuta abantu byahindutse ubucuruzi bukomeye, ku buryo imiryango myinshi igurisha amasambu n’indi mitungo kugira ngo ibone amafaranga yo kurekura abayo.

Mu karere ko hagati, hakomeje kuba amakimbirane ashingiye ku butaka, amazi n’ubworozi, cyane cyane hagati y’abahinzi n’aborozi. Nubwo hari igihe ayo makimbirane asobanurwa nk’ashingiye ku madini cyangwa amoko, impuguke zivuga ko avanze n’ibibazo by’ubukene, imihindagurikire y’ibihe, ubwiyongere bw’abaturage, intwaro zikwirakwira mu baturage no kudahana abanyabyaha.

Mu majyepfo ashyira uburasirazuba, inzego z’umutekano na zo zihanganye n’urugomo rufitanye isano n’abashyigikiye ko agace ka Biafra kitandukana na Nigeria. Hari ibitero byagiye byibasira abapolisi, abasirikare, ibiro bya Leta n’abaturage bakekwaho gukorana n’ubutegetsi.

Nigeria kandi ifite ikibazo cy’ubujura bwa peteroli, iyangizwa ry’imiyoboro iyitwara n’ubundi bugizi bwa nabi bukorerwa mu gace ka Niger Delta. Ibi bihungabanya umusaruro w’igihugu, kandi ubukungu bwa Nigeria bukomeje gushingira cyane ku musaruro wa peteroli.

Abasirikare 28,000 bashya n’imitwe ine y’ingabo

Kongera imishahara ni kimwe mu byemezo byinshi ubutegetsi bwa Tinubu bumaze gufata kugira ngo bwongere imbaraga z’inzego z’umutekano.

Muri Nyakanga 2026, Perezida Tinubu yemeje ko ingabo za Nigeria zongerwamo abasirikare 28,000. Yanemeje ko imitwe minini y’ingabo, izwi nka ‘divisions’, iva ku munani ikagera kuri 12.

Imitwe ine mishya izashyirwa mu mijyi ya Makurdi, Ilorin, Jalingo na Benin City. Iyi mijyi iherereye mu bice bitandukanye, bigaragaza ko Leta ishaka kwegeza abasirikare hafi y’uturere dukunze kwibasirwa cyangwa twugarijwe n’uko urugomo rushobora kuhakwira.

Gushyira mu bikorwa iyo gahunda bizakorwa mu byiciro bibiri. Umutwe wa 5, uwa 9 n’uwa 10 wari uteganyijwe gutangira gukora bitarenze muri Nzeri 2026, mu gihe uwa 83 uzaba ufite icyicaro i Benin City uteganyijwe gutangira mu Ukuboza.

Leta yavuze ko kwongera umubare w’abasirikare bizajyana no kugura ibikoresho, kongera ubushobozi bw’ingabo bwo kujya mu bikorwa no kunoza imibereho y’abazigize. Gahunda yo kwagura ingabo izatuma imitwe ya zo iva ku munani igere kuri 12.

Mu Ugushyingo 2025, Tinubu yari yatangaje ko ikibazo cy’umutekano cyabaye icyihutirwa ku rwego rw’igihugu. Yari yategetse ko hinjizwa mu gipolisi abandi bantu 20.000, ku buryo umubare w’abagombaga kwinjizwa wagezwa ku 50.000. Yanategetse ko abapolisi bamwe barindaga abanyacyubahiro basubizwa mu bikorwa rusange byo kurinda abaturage.

Icyo gihe kandi, urwego rw’igihugu rushinzwe umutekano w’imbere, DSS, rwemerewe kongera abakozi no gushyiraho abashinzwe kurinda amashyamba, kuko amatsinda menshi y’abitwaje intwaro akoresha amashyamba manini nk’indiri cyangwa inzira zo kwimura abashimuswe.

Umushahara ushobora kuzamura morale y’ingabo

Kongera umushahara bishobora gufasha abasirikare n’imiryango yabo guhangana n’izamuka ry’ibiciro ryugarije Nigeria. Mu myaka ishize, agaciro k’ama-naira karagabanutse cyane, ibiciro by’ibiribwa, ingendo, amashanyarazi n’ibindi bikenerwa bya buri munsi birazamuka.

Kuba umusirikare wo ku rwego rwo hasi yari asigaye ahembwa amafaranga make ugereranyije n’ibiciro byo ku isoko byateje impungenge ku mibereho y’abasirikare, cyane cyane abamara igihe kirekire ku rugamba.

Umushahara mwiza ushobora gutuma abasirikare barushaho kugira icyizere, ukagabanya ikibazo cy’abava mu kazi cyangwa bakabura ubushake bwo kujya mu bikorwa bishyira ubuzima bwabo mu kaga. Ushobora kandi kugabanya ibyago bya ruswa, ubujura bw’ibikoresho bya gisirikare cyangwa kwinjira mu bikorwa bitemewe kugira ngo babone amafaranga y’inyongera.

Icyakora, impuguke mu by’umutekano zigaragaza ko kongera amafaranga n’umubare w’abasirikare bitonyine bidahagije. Hakenewe amahugurwa meza, amakuru y’ubutasi yizewe, ibikoresho bigezweho, ubuyobozi bufite ubushobozi no gukorana bya hafi n’abaturage.

Abasirikare bari ku rugamba bakeneye kandi kugerwaho n’ibiribwa, imiti, intwaro, imodoka, itumanaho n’ubutabazi bwihuse igihe bakomeretse. Iyo ibyo bikoresho bibuze, umubare w’ingabo ushobora kwiyongera ariko ubushobozi bwazo bwo kurwanya imitwe yitwaje intwaro ntibuhite buzamuka.

Hari n’abavuga ko umutekano urambye udashobora kuboneka hatabanje gukemurwa ibibazo bituma urubyiruko rwinjira mu bugizi bwa nabi. Muri ibyo harimo ubushomeri, ubukene, kutagera ku burezi, amakimbirane ku butaka, ruswa no kuba abaturage bamwe batizera inzego za Leta.

Umutekano uzagira uruhare mu matora ya 2027

Ikibazo cy’umutekano giteganyijwe kuba kimwe mu bizaganirwaho cyane mu gihe Nigeria yitegura amatora ya Perezida ateganyijwe mu 2027.

Tinubu, uri ku butegetsi kuva muri Gicurasi 2023, azasabwa kugaragaza niba gahunda ze zaragabanyije ibitero, ishimutwa ry’abaturage n’ubugizi bwa nabi. Abatavuga rumwe n’ubutegetsi bashobora kwifashisha ibitero bikomeje kuba mu bice bitandukanye bashinja ubuyobozi kunanirwa kurinda abaturage.

Kongera imishahara y’abasirikare, kwinjiza abandi 28,000 no gushyiraho imitwe ine mishya bigaragaza ko Tinubu ashyize umutungo munini mu gushaka igisubizo cya gisirikare.

Ariko abaturage bazapima umusaruro w’ibyo byemezo bashingiye ku mpinduka bazabona mu buzima busanzwe: niba bashobora kujya guhinga badatinya kwicwa cyangwa gushimutwa, niba abana bashobora kwiga batekanye, niba abagenzi bashobora gukoresha imihanda no kuba imidugudu idakomeza kugabwaho ibitero.

Ku basirikare, icyemezo gishya ni intambwe ikomeye yo kubazamurira imibereho no kubereka ko ubutegetsi buzirikana akazi katoroshye bakora. Ku butegetsi bwa Tinubu, ni igishoro gihenze kizapimwa n’ubushobozi bwo kugabanya urugomo no kugarura icyizere mu baturage mbere y’amatora ya 2027.

Abasirikare ba Nigeria bahanganye n’imitwe itandukanye, irimo intagondwa ziyitirira idini ya Isilamu, abaharanira ko uturere tumwe twigenga n’amatsinda y’abagizi ba nabi ashimuta abantu akaka ingurane.(Ifoto: Getty IMages)

Ibitekerezo