RDC-Kwilu: Bugarijwe na Malariya, abantu 146 bamaze gupfa

Intara ya Kwilu yo muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) iri mu bihe bikomeye nyuma y’uko indwara ya malariya ikomeje kwiyongera ku rwego ruteye impungenge, igahitana abantu benshi ndetse abantu amagana bamaze kuyandura mu mezi atandatu ya mbere y’uyu mwaka.

Amakuru yatangajwe n’ubuyobozi bw’Intara ya Kwilu agaragaza ko kuva muri Mutarama kugeza muri Kamena 2026, hamaze kwandura abantu 387,874, mu gihe 146 bamaze guhitanwa na malariya, ibintu byatumye inzego z’ubuzima zisaba ko hafatwa ingamba zihutirwa zo gukumira iyi ndwara ikomeje kuba ikibazo gikomeye muri aka gace.

Minisitiri w’Ubuzima mu Ntara ya Kwilu, Robert Dinsodi, yavuze ko uturere twose tugize iyi ntara, duhwanye na zone de santé 24, twugarijwe na malariya, aho abarwayi bagaragaza ibimenyetso by’uburwayi busanzwe ndetse n’uburemere bukomeye bushobora gutera urupfu iyo butavuwe hakiri kare.

Mu duce twose twibasiwe, agace ka Mukulubiala gaherereye muri Teritwari ya Bulungu ni ko kagaragayemo ikibazo gikomeye kurusha ahandi.

Mu kwezi kwa Kamena, abaturage ba ho batangiye kurwara mu buryo butunguranye, bagaragaza umuriro mwinshi, ububabare bukabije mu nda ndetse no kuruka. Mu minsi mike gusa, abantu benshi bahise bapfa, bituma habaho impungenge ko hashobora kuba hari indi ndwara cyangwa uburozi.

Nyuma y’iperereza ryakozwe n’inzego z’ubuzima, byagaragaye ko iki cyorezo cyibasiye cyane abaturage bo muri ako gace.

Imibare yashyizwe ahagaragara igaragaza ko:

  • Abantu 72 banduye muri icyo cyorezo cyabaye muri Mukulubiala.
  • Abantu 15 bahasize ubuzima, barimo abagore umunani n’abagabo barindwi.
  • Kuva amatsinda y’abaganga yatangira gutanga ubuvuzi bwihuse, nta murwayi mushya cyangwa urupfu rushya rwongeye gutangazwa muri ako gace.

Ibi byatumye ubuyobozi bwemeza ko icyo cyorezo cyashyizwe mu maboko, nubwo hakomeje gukorwa ubundi bugenzuzi.

Hafashwe ibipimo kugira ngo hamenyekane icyateye ubukana budasanzwe

Kubera ko abaturage bapfaga mu buryo bwihuse, inzego z’ubuzima zatangiye gukeka ko hashobora kuba hari indi ndwara yandura cyangwa ikibazo cy’amarozi.

Ni muri urwo rwego hafashwe ibipimo bitandukanye birimo:

  • Ibipimo bitanu by’amazi;
  • Ibipimo 30 by’amaraso;
  • Ibipimo 28 by’umunyu abaturage bakoreshaga.

Ibyo byose byoherejwe mu Kigo cy’Igihugu gishinzwe Ubushakashatsi ku Buzima (INRB) i Kinshasa kugira ngo hakorwe isuzuma ryimbitse.

Abashinzwe ubuzima bavuga ko ibisubizo by’ubwo bushakashatsi bizafasha kumenya niba koko impfu zose zatewe na malariya cyangwa niba hari izindi mpamvu zashoboraga kongera ubukana bw’iyo ndwara.

Nyuma y’uko ikibazo kimenyekanye, Guverinoma y’Intara ya Kwilu yohereje abaganga n’abandi bakozi b’ubuzima mu gace ka Bulungu.

Abo baganga bahise batangiza ibikorwa byo:

  • Gusuzuma abaturage benshi;
  • Gutanga imiti ya malariya ku buntu;
  • Gukurikirana abarwayi bafite ibimenyetso bikomeye;
  • Kwigisha abaturage uburyo bwo kwirinda imibu.

Izi ngamba zatumye umubare w’abarwayi bashya ugabanuka muri Mukulubiala, ariko ubuyobozi bukavuga ko hakiri urugendo rurerure kuko izindi zone z’ubuzima zose zo muri Kwilu na zo zikomeje kwibasirwa.

Malariya iracyari ikibazo gikomeye muri RDC

Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo iri mu bihugu bifite umutwaro munini wa malariya ku Isi.

Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima (OMS/WHO) rigaragaza ko RDC iri mu bihugu bike byo muri Afurika bitangwamo umubare munini cyane w’abandura ndetse n’abahitanwa na malariya buri mwaka.

Abana bari munsi y’imyaka itanu n’abagore batwite ni bo bibasirwa cyane n’iyi ndwara kubera ko ubudahangarwa bwa bo buba butari ku rwego rwo hejuru.

Mu bice byinshi by’icyaro cya Congo, abaturage baba kure y’ibigo nderabuzima, bikaba bituma benshi batangira kwivuza igihe indwara yamaze gukomera.

Abahanga mu buzima bavuga ko impamvu nyinshi zituma malariya ikomeza kwiyongera muri Kwilu no mu bindi bice bya RDC zirimo:

  • Ubuke bw’inzitiramibu zatewe umuti;
  • Amazi ahagaze yororokeramo imibu;
  • Gukererwa kujya kwivuza;
  • Ibura ry’imiti n’ibikoresho byo gupima;
  • Imihindagurikire y’ikirere ituma imibu yororoka cyane.

Hari kandi n’uturere tumwe na tumwe tugerwamo n’ibibazo by’umutekano cyangwa imihanda mibi, bigatuma kugemura imiti n’abakozi b’ubuzima biba ingorabahizi.

Impuguke mu buzima rusange zirasaba ko hakongerwa ibikorwa byo gukwirakwiza inzitiramibu zatewe umuti, kongera ububiko bw’imiti ivura malariya ndetse no gutanga ibikoresho bifasha gupima iyi ndwara hakiri kare.

Zivuga kandi ko abaturage bakwiye gukomeza gukangurirwa kujya kwa muganga igihe cyose bagize umuriro, kubabara umutwe cyangwa ibindi bimenyetso bishobora kuba bifitanye isano na malariya, aho kwivuza bakoresheje imiti y’ibyatsi cyangwa kugura imiti batabanje gusuzumwa.

Malariya ni iki?

Malariya ni indwara iterwa n’udukoko twa Plasmodium twanduzwa n’umubu w’ingore wo mu bwoko bw’Anopheles. Iyo umuntu arumwe n’uwo mubu wanduye, utwo dukoko twinjira mu maraso tugatangira kwangiza umubiri.

Ibimenyetso bikunze kugaragara harimo:

  • Umuriro mwinshi;
  • Kubabara umutwe;
  • Kuribwa umubiri;
  • Guhinda umushyitsi;
  • Kuruka cyangwa kugira isesemi;
  • Gucika intege bikabije.

Iyo itavuwe hakiri kare, cyane cyane ku bana bato n’abagore batwite, ishobora gutera kubura amaraso, ikibazo cyo kunanirwa k’ubwonko, impyiko cyangwa ibindi bice by’umubiri, bikarangira ihitanye ubuzima.

Raporo zitandukanye za OMS zigaragaza ko Afurika ari yo yibasirwa cyane na malariya, aho irenga 90% by’abandura n’abahitanwa na yo ku Isi bose baboneka kuri uyu mugabane.

Ibihugu birimo RDC, Nigeria, Uganda, Ethiopia na Mozambique biri mu bifite umubare munini w’abarwayi buri mwaka.

Nubwo mu myaka yashize habayeho intambwe mu gukwirakwiza inzitiramibu, gutera imiti yica imibu no kongera uburyo bwo kuvura, impuguke zivuga ko hakenewe ishoramari rinini kugira ngo iyi ndwara icike burundu.

Mu gihe ubuzima bw’abaturage bo muri Kwilu bukomeje guhungabanywa na malariya, abayobozi b’ubuzima barasaba abaturage gukoresha inzitiramibu buri joro, kujya kwa muganga bakimara kubona ibimenyetso bya mbere ndetse n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga kongera inkunga mu rwego rwo gukumira ko iki cyorezo gikomeza guhitana ubuzima bw’abaturage benshi.

Ifoto yakozwe hifashishijwe ubwenge buhangano igaragaza ibyerekeye malariya (Kigali24)

Ibitekerezo