Urwego rw’Ubugenzacyaha (RIB) rwataye muri yombi umugabo wo mu Murenge wa Musha, mu Karere ka Rwamagana, ukekwaho kugira uruhare mu rupfu rw’umugore we w’imyaka 26, wari umaze iminsi yaraburiwe irengero mbere y’uko umurambo we uboneka uri mu mufuka ku nkengero z’Ikiyaga cya Muhazi.
Amakuru y’iki kibazo cyateye agahinda n’urujijo mu baturage bo mu Murenge wa Musha avuga ko umurambo wa nyakwigendera wabonetse ku wa Gatatu, tariki ya 5 Kanama 2026, mu Mudugudu wa Bwiza, Akagari ka Nyabisindu.
Nyakwigendera, wari umubyeyi w’abana babiri, yari yaraburiwe irengero guhera ku wa 25 Nyakanga 2026. Nyuma y’iminsi yarabuze, umuryango we watangiye gushakisha amakuru y’aho yaba aherereye, ari na ko ikibazo cyagiye kirushaho gutera impungenge abari bamuzi.
Amakuru yatangajwe bwa mbere n’igitangazamakuru UKWELITIMES avuga ko umugabo wa nyakwigendera yageze kuri RIB ku wa 30 Nyakanga 2026, nyuma y’iminsi itanu umugore we aburiwe irengero, atanga ikirego cy’uko yabuze umuntu.
Iki gitangazamakuru kivuga ko abo mu muryango w’uwo mugore bari bamaze iminsi babaza aho yaba yaragiye ndetse basaba ko ikibazo cy’ibura rye cyamenyeshwa inzego zibishinzwe.
Icyakora kuba umugabo yaratinze gutanga amakuru byaje kuba kimwe mu byatumye inzego zimukekaho kuba hari ibyo yaba azi ku ibura n’urupfu rw’umugore we. Ibi ariko ni kimwe mu biri kugenzurwa mu iperereza, ntabwo ubwa byo ari ikimenyetso gihagije cyemeza ko ari we wamwishe.
Nyuma y’icyumweru kirenga uyu mugore aburiwe irengero, abaturage batuye hafi y’Ikiyaga cya Muhazi baje kubona umurambo ku nkengero za cyo, maze bahita bamenyesha ubuyobozi n’inzego z’umutekano.
Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Musha, Karahamuheto Claudios, yavuze ko amakuru yatanzwe n’abaturage yatumye abayobozi, RIB n’izindi nzego berekeza aho umurambo wari wabonetse.
Yasobanuye ko bahageze basanze umurambo uri mu mufuka wari wafunzwe, bituma hitabazwa umuryango wari waramenyesheje inzego ko ufite umuntu waburiwe irengero.
Abagize umuryango bageze ahabereye icyo gikorwa maze bagaragaza ko nyakwigendera ari we muntu bari bamaze iminsi bashakisha.
Ubuyobozi bw’Umurenge wa Musha bwavuze ko uko umurambo wabonetse byatumye havuka amakenga akomeye ko urupfu rw’uwo mugore rutabaye impanuka isanzwe.
Karahamuheto yavuze ko uko umurambo wari umeze byagaragazaga ibimenyetso by’ibanze bituma hakekwa ko uwo mugore yaba yarishwe mbere y’uko umurambo we ushyirwa mu mufuka, ukaza kujugunywa mu Kiyaga cya Muhazi.
Icyakora, icyamwishe nyirizina n’uburyo urupfu rwe rwabayeho bizemezwa n’iperereza ririmo gukorwa ndetse n’ibizamini bya gihanga, aho kuba imyanzuro ishingiye gusa ku buryo umurambo wabonetse.
Umugabo we yahise atabwa muri yombi
Nyuma yo kubona umurambo no gukusanya amakuru y’ibanze, umugabo wa nyakwigendera yatawe muri yombi kugira ngo akorweho iperereza.
Umuvugizi wa Polisi y’u Rwanda mu Ntara y’Iburasirazuba, SP Hamdun Twizeyimana, yemeje ko umugabo yafashwe, ariko ashimangira ko iperereza rikomeje kugira ngo hamenyekane neza icyateye urupfu rw’uwo mugore.
Yagize ati: “Ayo makuru ni yo. Iperereza rirakomeje kugira ngo hamenyekane icyamwishe n’uko yapfuye, ariko uwo mugabo yarafashwe.”
Kugeza ubu ukekwa afungiye kuri Sitasiyo ya RIB ya Musha mu gihe iperereza rikomeje.
Biteganyijwe ko iperereza ari ryo rizagaragaza niba koko uyu mugabo hari uruhare yagize mu rupfu rw’umugore we, uko byaba byarakozwe ndetse n’impamvu yaba yarabimuteye, mu gihe byaba bigaragaye ko urwo ruhare arufite.
Mu iperereza nk’iri, amakuru atangwa n’abaturanyi, abo mu muryango n’abandi bantu babonanye na nyakwigendera mbere yo kubura ashobora kuba ingenzi. Ibyavuye mu isuzuma ry’umurambo ndetse n’ibindi bimenyetso bya gihanga na byo bishobora gufasha kumenya igihe n’icyateye urupfu.
Gufatwa ntibivuze guhamwa n’icyaha
Nubwo amakuru y’ibanze agaragaza ko umugabo wa nyakwigendera ari we uri gukekwaho, amategeko ateganya ko umuntu ukekwaho icyaha afatwa nk’umwere kugeza igihe urukiko rubifitiye ububasha rumuhamije icyaha.
Ibi ni ingenzi cyane muri iyi nkuru kuko iperereza ritararangira ndetse RIB na Polisi bakaba bataratangaza umwanzuro wemeza ko umugabo wafashwe ari we wishe nyakwigendera.
RIB iherutse gusobanura ko Ingingo ya 29 y’Itegeko Nshinga ry’u Rwanda irengera uburenganzira bw’umuntu ku butabera buboneye, burimo no gufatwa nk’umwere kugeza urukiko rubifitiye ububasha rumuhamije icyaha.
Ukekwaho icyaha kandi afite uburenganzira bwo kumenyeshwa icyo akurikiranyweho no kunganirwa n’umwunganizi mu mategeko.
Bivuze ko nubwo umugabo wa nyakwigendera afunzwe kandi ari we wibanzweho mu iperereza, hakiri kare kumwita uwishe umugore we. Icyemezo nk’icyo kizashingira ku bimenyetso bizakusanywa n’abagenzacyaha, dosiye igashyikirizwa Ubushinjacyaha igihe bibaye ngombwa, hanyuma urukiko rukaba ari rwo rufata umwanzuro.
Itegeko rivuga iki ku bwicanyi?
Mu gihe iperereza ryagaragaza ko nyakwigendera yishwe ku bushake, ikibazo cyaba kijyanye n’ibyaha biremereye biteganywa mu mategeko y’u Rwanda.
Itegeko No 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusnage ririmo ingingo yerekeye ubwicanyi buturutse ku bushake n’uko buhanwa.
Ariko urwego rw’icyaha uyu mugabo yaba akurikiranyweho n’ingingo z’amategeko zazashingirwaho ntibiratangazwa mu buryo burambuye. Bizaterwa n’ibizava mu iperereza n’icyemezo cy’Ubushinjacyaha.
Kuba umurambo warabonetse mu mufuka no mu mazi na byo bishobora gutuma abagenzacyaha bashaka gusobanukirwa niba aho wabonetse ari na ho icyaha cyaba cyarakorewe cyangwa niba umurambo warahajyanywe nyuma y’urupfu. Ibyo byose biri mu bintu bishobora kugenzurwa mbere yo kubaka dosiye yuzuye.
Amakuru y’abaturage yagize uruhare rukomeye
Uko iki kibazo cyamenyekanye byongeye kugaragaza uruhare rw’abaturage mu gufasha inzego z’ubugenzacyaha. Abaturage babonye umurambo ku nkengero za Muhazi ni bo bahise batanga amakuru yatumye inzego zihagera.
RIB isanzwe ishishikariza abaturage gutanga amakuru ku byaha cyangwa ibikorwa bakeka ko bishobora kuba ibyaha, by’umwihariko mu gihe ubuzima bw’umuntu bushobora kuba buri mu kaga.
Ku rubuga rwa yo, RIB igaragaza ko umurongo utishyurwa wa 166 ukoreshwa mu gutanga amakuru yerekeranye n’ibyaha, naho 3512 ugakoreshwa mu gutanga amakuru yerekeye ihohoterwa rishingiye ku gitsina cyangwa irikorerwa mu muryango.
Ibi bifite akamaro kuko mu bibazo bibera mu ngo, gutanga amakuru hakiri kare bishobora gufasha inzego gutabara umuntu uri mu kaga cyangwa gutangira iperereza mbere y’uko ibimenyetso bishobora gufasha bitakara.
Ihohoterwa rikorerwa mu muryango rikwiye gutangirwa amakuru hakiri kare
Nubwo kugeza ubu inzego zitaratangaza ko urupfu rw’uyu mugore rushingiye ku makimbirane yo mu muryango cyangwa ku ihohoterwa rishingiye ku gitsina, ibyabaye byongera kwibutsa akamaro ko gutanga amakuru hakiri kare igihe hari ibimenyetso by’ihohoterwa mu rugo.
Urwego rw’Ubugenzacyaha rufite ishami ryihariye rishinzwe ibyaha by’ihohoterwa rishingiye ku gitsina, kandi RIB ivuga ko mu nshingano za yo harimo gukumira no gukora iperereza ku ihohoterwa rikorerwa mu muryango, irishingiye ku gitsina ndetse n’irikorerwa abana.
Leta y’u Rwanda yanashyizeho Isange One Stop Centres zigamije gufasha abahuye n’ihohoterwa. Minisiteri y’Iterambere ry’Umuryango (MIGEPROF) igaragaza ko izi serivisi zitangwa ku buntu kandi zikubiyemo ubuvuzi, ubufasha bwo mu mutwe, ubufasha mu by’amategeko n’ubugenzacyaha.
Abaturage bashishikarizwa kudaceceka igihe bumvise umuntu atabaza, babona ihohoterwa rikorerwa mu rugo cyangwa bafite amakuru y’umuntu waburiwe irengero mu buryo budasobanutse.
Iperereza ni ryo ritegerejwe
Ikibazo gisigaye kuri uru rupfu ni ukumenya uko uyu mubyeyi w’imyaka 26 yishwe cyangwa yapfuye, aho urupfu rwabereye, igihe rwabereye n’uwaba yararugizemo uruhare.
Ni na byo iperereza rya RIB ritegerejweho gusubiza.
Ku rundi ruhande, umuryango wa nyakwigendera utegereje ko hamenyekana ukuri ku rupfu rw’umwana wa bo wari umaze iminsi irenga icyumweru yaraburiwe irengero, mbere yo kuboneka mu buryo bubabaje ku nkengero z’Ikiyaga cya Muhazi.
Mu gihe dosiye igikurikiranwa, inzego ntiziratangaza amakuru arambuye ku byaba byateye urupfu cyangwa ibimenyetso byose byakusanyijwe. Umugabo wafashwe akomeza gufatwa nk’ukekwaho icyaha kugeza igihe iperereza n’inzira z’ubutabera bizagaragariza ukuri ku byabaye.

Ibitekerezo