Uganda yagabanyije ikiguzi cy’ibitoro

Text size

Perezida wa Uganda, Yoweri Kaguta Museveni, yavuze ko igihugu cye cyahinduye uburyo bwo gutumiza ibitoro, bigabanya amafaranga byatangwagaho, nyuma y’uko hamenyekanye ko byagurwaga binyuze ku bahuza bo muri Kenya.

Mu butumwa yanyujije kuri X ku Cyumweru cy’ejo hashize, Museveni yavuze ko mu 2019 uwahoze ari umunyapolitiki wo muri Kenya, Cyrus Jirongo, yamumenyesheje ko Uganda yaguraga ibitoro ibinyujije ku bahuza, aho kubigura ku batanga ibitoro byinshi cyangwa ku nganda zibitunganya. Museveni yavuze ko yahise asaba Irene Muloni, wari Minisitiri w’Ingufu icyo gihe, gukurikirana icyo kibazo.

Museveni avuga ko nubwo icyo kibazo cyari cyamenyekanye, nta mpinduka zihuse zabayeho. Yavuze ko Uganda yaje guhindura uburyo bwo kugura ibitoro mu 2023, ubwo yagiranaga amasezerano na Vitol, sosiyete mpuzamahanga ikora ubucuruzi bw’ibikomoka kuri peteroli kandi itanga ibitoro ku bwinshi.

Perezida Museveni yavuze ko muri ayo masezerano, igiciro cya mazutu ku toni cyavuye kuri dollari 118 kigera kuri dollari 83, mu gihe icya lisansi cyavuye kuri dollari 97.50 kigera kuri dollari 61.50. Yavuze kandi ko igiciro cya kerosene cyangwa ibitoro by’indege cyavuye kuri dollari 114.25 kigera kuri dollari 79.25 ku toni.

Aya mafaranga ni imibare yatangajwe na Museveni asobanura impinduka zabaye mu buryo Uganda iguramo ibitoro. Mu 2023, Museveni yari yaratangaje ko Uganda yatakazaga amafaranga menshi kubera kugura ibitoro binyuze ku bahuza bo muri Kenya, aho kubigura ku bacuruzi batanga ibitoro ku bwinshi.

Ubufatanye na Kenya

Museveni yashimiye Perezida wa Kenya, William Ruto, avuga ko yagize uruhare mu gukemura ikibazo cyari hagati y’ibihugu byombi ku buryo Uganda yatumizagamo ibitoro.

Mu 2024, Uganda na Kenya byageze ku masezerano yemerera Uganda, binyuze muri sosiyete y’igihugu ishinzwe ibikomoka kuri peteroli (UNOC), gutumiza ibitoro mu buryo butaziguye ikabinyuza ku cyambu cya Mombasa, igakoresha ibikorwa remezo bya Kenya Pipeline Company (KPC).

Muri Gicurasi 2024, UNOC na KPC byashyize umukono ku masezerano yo gutwara no kubika ibitoro, bituma ibitoro byatumijwe na Uganda bishobora kuva i Mombasa bikanyuzwa mu miyoboro ya Kenya mbere yo kugera muri Uganda.

Uganda kandi yaje kubona imigabane ingana na 20.15% muri Kenya Pipeline Company, nk’uko UNOC ibitangaza.

Nubwo Uganda yahinduye uburyo bwo gutumiza ibitoro, Kenya iracyafite uruhare rukomeye mu kugeza ibitoro muri Uganda. UNOC ivuga ko hafi 95% by’ibikomoka kuri peteroli Uganda itumiza binyura muri Kenya, cyane cyane ku cyambu cya Mombasa no mu miyoboro ya KPC.

Impaka ku buryo Kenya yaguragamo ibitoro

Amagambo ya Museveni yongeye guteza impaka muri Kenya ku buryo igihugu cyatumizagamo ibitoro binyuze muri gahunda izwi nka Government-to-Government (G-to-G).

Minisiteri y’Ingufu n’Ibyerekeye Ibikomoka kuri Peteroli muri Kenya yavuze ko gahunda ya G-to-G yatangiye mu 2023 mu rwego rwo gukemura ikibazo cy’amadolari no gufasha igihugu kubona ibitoro ku buryo buhoraho. Minisiteri yavuze kandi ko abatanga ibitoro bo mu bihugu byo mu Kigobe bari barahaye amasosiyete y’ubucuruzi yemewe muri Kenya inshingano zo gukwirakwiza ibitoro.

Ku rundi ruhande, Ishyirahamwe ry’Abatwara Imodoka muri Kenya (MAK) ryasabye ko hakorwa igenzura ryimbitse ku buryo gahunda ya G-to-G yakozwe. Rirasaba ko hasobanurwa uruhare rw’abahuza, amafaranga ya komisiyo, amasezerano, uburyo ibiciro byagenwaga n’abungukiye muri iyo gahunda.

MAK kandi yasabye ko hagaragazwa ikiguzi nyakuri cyo kugeza buri cyiciro cy’ibitoro muri Kenya ndetse n’amafaranga yongerwaho mbere y’uko bigera ku baguzi.

Bityo, mu gihe Museveni avuga ko Uganda yashoboye kugabanya ikiguzi cyo kubona ibitoro binyuze mu kugura ku batanga ibitoro ku bwinshi, impaka nshya muri Kenya zishingiye ku buryo gahunda ya G-to-G yakorwaga n’uruhare rw’abahuza muri iyo gahunda. Ibyo birego biracyasaba igenzura ryigenga kugira ngo hamenyekane neza uko ibiciro n’amasezerano byari biteye.

Perezida wa Uganda, Yoweli Kaguta Museveni, yatangaje uko Uganda yagabanyije amafaranga yagendaga ku bitoro. Ifoto: State House of Uganda

Ibitekerezo