Uwahoze ayobora ihuriro ry’abanyeshuri ba Kaminuza ya Makerere muri Uganda, Churchill James Ssentamu, yatangaje ko urugendo rwa Robert Kyagulanyi Ssentamu, uzwi cyane ku izina rya Bobi Wine, rwo kuva mu muziki akinjira muri politiki ari rwo rwamuteye imbaraga zo guhitamo na we gukomeza inzira ya politiki.
Ssentamu, wabaye Perezida wa 91 w’Ihuriro ry’Abanyeshuri ba Kaminuza ya Makerere, yavuze ko gutsindwa mu matora aheruka guhatanamo bitarangije inzozi ze za politiki, kuko ateganya kongera gushaka umwanya utorerwa mu matora yo mu 2031.
Mu kiganiro yagiranye na televiziyo yo muri Uganda, Ssentamu yavuze ko Bobi Wine yamubereye urugero rukomeye, by’umwihariko igihe yafashe icyemezo cyo kuva mu mwuga w’umuziki yari amazemo imyaka myinshi akinjira muri politiki.
Ssentamu yagize ati: “Bobi Wine ni we wanteye imbaraga zo kujya muri politiki. Icyemezo yafashe cyo kwinjira muri politiki cyansunikiye cyane kuyijyamo. Ndetse nzongera kwiyamamaza mu matora azaza.”
Aya magambo agaragaza ko Ssentamu atabona gutsindwa kwe mu matora aheruka nk’iherezo ry’urugendo rwe, ahubwo ko abifata nk’isomo rishobora kumufasha kwitegura indi ntambwe.
By’umwihariko, yatangaje ko ateganya kongera guhatanira umwanya utorerwa mu 2031, nyuma y’uko mu ntangiriro za 2026 yari yagerageje kwinjira mu Nteko Ishinga Amategeko ahagarariye urubyiruko rwo mu Karere ko Hagati ariko ntibimuhire.
Churchill Ssentamu ni mwishywa wa Bobi Wine. Se, Fred Nyanzi Ssentamu, ni mukuru wa Robert Kyagulanyi kandi na we asanzwe ari umwe mu bantu bazwi mu bikorwa bya politiki by’ishyaka National Unity Platform (NUP).
Ibi bisobanuye ko Churchill yakuriye mu muryango urimo abanyapolitiki, ariko avuga ko urugero rwa nyirarume Bobi Wine ari rwo rwagize uruhare rukomeye mu gutuma yumva ko na we ashobora kugira uruhare muri politiki y’igihugu.
Yabanje kugaragaza imbaraga muri Makerere
Churchill Ssentamu yatangiye kuvugwa cyane muri politiki y’urubyiruko ubwo yiyamamarizaga kuyobora abanyeshuri ba Makerere, imwe muri kaminuza zikomeye kandi zifite amateka akomeye muri Afurika.
Ku wa 21 Werurwe 2025, yarahiriye kuba Perezida wa 91 w’Ihuriro ry’Abanyeshuri ba Kaminuza ya Makerere. Icyo gihe yari umunyeshuri wiga ibijyanye na siyansi mbonezamubano.
Amakuru yatangajwe na Kaminuza ya Makerere agaragaza ko Ssentamu yatsinze amatora nyuma yo kwiyamamaza nk’umukandida wigenga.
Mu matora y’uhagarariye abanyeshuri, Ssentamu yabonye amajwi 3,459, arusha uwamukurikiye wari wagize amajwi 3,267. Iyo ntsinzi yari ikomeye kuri we kuko yari yaje nyuma y’ibihe bitari byamworoheye mu rugendo rwo gushaka kuyobora abanyeshuri.
The Observer yo muri Uganda yatangaje ko mbere y’uko yiyamamaza nk’umukandida wigenga, Ssentamu yari yabanje gutsindwa mu matora yo gushaka umukandida wari gushyigikirwa n’abanyeshuri begamiye kuri NUP muri Makerere.
Nubwo byagenze bityo, ntiyahagaritse urugendo rwe ahubwo yahisemo kwiyamamaza nk’umukandida wigenga, aza gutsinda amatora rusange y’abanyeshuri.
Iyo ntsinzi yatumye izina rye rirushaho kumenyekana hanze ya Kaminuza ya Makerere, ndetse hatangira kwibazwa niba azakomeza politiki ku rwego rw’igihugu.
Guhatanira umwanya mu Nteko ntibyamuhiriye
Nyuma yo kuyobora abanyeshuri ba Makerere, Ssentamu yahise atera indi ntambwe ikomeye ubwo yiyemezaga guhatanira umwanya w’Umudepite uhagarariye urubyiruko rwo mu Karere ko Hagati muri Uganda.
Amatora yabaye ku wa 28 Mutarama 2026, aho abahagarariye urubyiruko batoraga umuntu wagombaga kubahagararira mu Nteko Ishinga Amategeko.
Ssentamu ntiyashoboye kongera intsinzi yari yarabonye muri Makerere. Ibyatangajwe na Chimpreports bigaragaza ko yabonye amajwi 34, akaza ku mwanya wa gatatu.
Samuel Begira wari umukandida w’ishyaka National Resistance Movement (NRM) riri ku butegetsi ni we watsinze ayo matora, abonye amajwi 1,001.
Byari ugutsindwa gukomeye kuri Ssentamu, ariko ubu avuga ko ibyo bitamukuye muri politiki.
Ahubwo gahunda ye ni ugukomeza kwiyubaka, akazongera kugerageza mu matora yo mu 2031.
Muri Uganda, imyanya y’abadepite bahagarariye urubyiruko iri mu myanya yihariye yashyizweho kugira ngo ibyiciro bitandukanye by’abaturage bigire ijambo mu Nteko Ishinga Amategeko.
Inteko Ishinga Amategeko ya Uganda igaragaza ko Inteko ya 12 irimo abadepite batanu bahagarariye urubyiruko. Hari kandi n’imyanya yihariye y’abahagarariye abafite ubumuga, abakozi, abageze mu zabukuru ndetse n’Ingabo za Uganda.
Bitandukanye n’abadepite basanzwe batorwa n’abaturage bose bo mu duce bahagarariye, amatora y’abahagarariye urubyiruko akoresha uburyo bw’abahagarariye abandi, bazwi nka “electoral college”.
Komisiyo y’Amatora ya Uganda isobanura ko abatora muri ubu buryo baba barimo abayobozi b’urubyiruko batoranyijwe ku nzego zitandukanye.

Bobi Wine na we yatangiriye hasi
Kuba Ssentamu avuga ko Bobi Wine ari we watumye yiyumvamo politiki bifite aho bihuriye n’urugendo rwa nyirarume, kuko na we atatangiriye kuri politiki yo ku rwego rwo hejuru.
Robert Kyagulanyi Ssentamu yamenyekanye mbere nk’umuhanzi Bobi Wine, aba umwe mu bahanzi bakomeye muri Uganda.
Mu myaka yakurikiyeho, indirimbo ze zarushijeho kwibanda ku bibazo by’imibereho y’abaturage, ubukene, ubwisanzure, imiyoborere ndetse n’ibibazo byugarije urubyiruko.
Mu 2017 ni bwo yinjiye ku mugaragaro muri politiki y’amatora, yiyamamariza kuba Umudepite wa Kyadondo East.
Yatsinze ayo matora ku bwiganze, aba Umudepite, maze nyuma ya ho akomeza kwiyubakira izina nk’umwe mu banyapolitiki batavuga rumwe n’ubutegetsi bwa Perezida Yoweri Museveni.
Yaje gushinga ihuriro rya People Power ryaje kuba inkingi ikomeye y’umutwe wa politiki wamushyigikiraga, mbere y’uko aba Perezida wa National Unity Platform.
Mu 2021, Bobi Wine yiyamamarije kuyobora Uganda ahanganye na Perezida Museveni. Komisiyo y’Amatora yatangaje Museveni nk’uwatsinze, ariko Bobi Wine yanga ibyavuye muri ayo matora avuga ko habayemo uburiganya.
Yongeye guhangana na Museveni mu matora ya Perezida yo muri Mutarama 2026. Komisiyo y’Amatora yatangaje ko Museveni yatsinze n’amajwi 71.6%, mu gihe Bobi Wine yagize 24.7%. Bobi Wine na NUP bongeye kwamagana ibyavuye muri ayo matora.
Nyuma y’amatora, Bobi Wine yagiye kwihisha, avuga ko inzego z’umutekano zari zimushakisha. Muri Werurwe 2026 yatangaje ko yari yavuye muri Uganda, mu gihe Associated Press yatangaje ko yari amaze igihe ahanganye n’ibibazo by’umutekano nyuma y’amatora.
Urugendo rwa Bobi Wine kuva mu muziki kugera ku guhatanira kuyobora igihugu ni rwo Ssentamu avuga ko rwamweretse ko umuntu ashobora kuva mu wundi mwuga akagira uruhare rukomeye muri politiki.
Urubyiruko rukomeje kuba imbaraga muri politiki ya Uganda
Politiki y’urubyiruko ikomeje kugira umwanya ukomeye muri Uganda, igihugu gifite umubare munini w’abaturage bakiri bato.
Bobi Wine yubakiye igice kinini cy’imbaraga ze za politiki ku rubyiruko, cyane cyane urwo mu mijyi no mu duce turimo abaturage bafite ibibazo by’ubushomeri n’imibereho.
No mu kwiyamamaza kwe, yakunze kugaragaza ko politiki ya Uganda ikeneye guha urubyiruko amahirwe menshi mu buyobozi no mu gufata ibyemezo bireba igihugu.
Ni muri uru rwego abantu nka Churchill Ssentamu bashobora gufatwa nk’ikindi gisekuru kiri kugerageza kuva muri politiki yo muri za kaminuza kikerekeza muri politiki yo ku rwego rw’igihugu.
Kaminuza ya Makerere ubwa yo imaze igihe kirekire ifatwa nk’ahantu havuye abantu benshi bakomeye muri politiki, ubuyobozi n’imiryango itegamiye kuri Leta muri Uganda ndetse no mu bindi bihugu bya Afurika.
Kuyobora Guild muri Makerere rero bishobora guha umunyeshuri amahirwe yo kwitoza kuvugira abandi, guhangana n’ibibazo bya politiki no kumenyekana mu ruhando rusange.
Ariko urugero rwa Ssentamu rugaragaza ko gutsinda amatora y’abanyeshuri bitahita bisobanura gutsinda amatora yo ku rwego rw’igihugu.
Mu matora y’urubyiruko yo mu 2026, yahuye n’imbaraga zikomeye za NRM, ishyaka rimaze imyaka myinshi rifite inzego zaryo kugeza ku rwego rw’ibanze hirya no hino muri Uganda.
2031 ni yo ntambwe ikurikiyeho
Nubwo amatora yo mu 2026 atamuhiriye, amagambo ya Churchill Ssentamu agaragaza ko atiteguye kuva muri politiki burundu.
Ahubwo, imyaka iri imbere ashobora kuyifata nk’igihe cyo kongera kwiyubaka no gushaka ubunararibonye buzamufasha mu gihe azaba yongeye gushaka umwanya utorerwa.
Ntaratangaza mu buryo burambuye umwanya azashaka mu matora yo mu 2031 cyangwa niba azaba yiyamamaza ku itike y’ishyaka runaka.
Ikizwi ni uko yamaze gutangaza ko gutsindwa kwe kwa mbere ku rwego rw’igihugu kutamuciye intege.
Kuri Ssentamu, urugendo rwa Bobi Wine rwo kuva ku rubyiniro rw’umuziki akagera mu Nteko Ishinga Amategeko ndetse agahatana na Museveni ku mwanya wa Perezida, rukomeje kuba icyitegererezo cy’uko intego ya politiki ishobora gukomeza nubwo umuntu ahura n’inzitizi.
Ubu amaso azaba ku byo Churchill Ssentamu azakora mu myaka iri imbere mbere y’amatora yo mu 2031, cyane cyane niba azakomeza politiki yigenga cyangwa akegera ku mugaragaro NUP iyobowe na nyirarume Bobi Wine.

Ibitekerezo