Umusore wo muri Mexique wari umaze kubaka izina rikomeye ku mbuga nkoranyambaga, César Gastélum, uzwi cyane ku izina rya “Cesarín”, yishwe arashwe ubwo yari mu kiganiro cyatambukaga ako kanya (Live) kuri TikTok, urupfu rwe rukomeza guteza impungenge ku mutekano w’abamamaye kuri interineti muri icyo gihugu.
Gastélum yishwe mu ijoro ryo ku wa Kabiri, tariki ya 4 Kanama 2026, mu gace ka Desarrollo Urbano Tres Ríos ko mu Mujyi wa Culiacán, umurwa mukuru wa Leta ya Sinaloa, mu majyaruguru ashyira uburengerazuba bwa Mexique.
Icyo gihe yari ahagaze muri parikingi ya resitora icuruza ibiribwa bitegurwa vuba, ari kumwe n’abandi basore babiri. Bari barimo gufata amashusho no kuganira n’ababakurikira mu buryo bw’ako kanya, ubwo abantu babiri bambaye ingofero zipfuka umutwe bageraga aho bari bari kuri moto.
Amashusho y’ikiganiro cyo kuri TikTok yagaragaje moto ibegera, mbere yuko umwe mu bari bayiriho akoresha imbunda akarasa Gastélum amwegereye. Abagabye icyo gitero bahise bahunga, bava aho byabereye mbere yuko inzego z’umutekano zihagera.
Urupfu rwe rwemejwe n’umukozi wo mu nzego z’umutekano za Sinaloa, wavuze ko hatangijwe ibikorwa bikomeye byo gushakisha abakoze icyo cyaha. Kugeza ubu, icyatumye Gastélum yicwa ntikiramenyekana kandi nta muntu wari watabwa muri yombi, nk’uko Reuters yabitangaje.
Ubwo Gastélum n’inshuti ze bari mu kiganiro, bari bambaye amakoti y’umutuku ujya gusa na orange agaragarira kure hamwe n’imifuka ikoreshwa n’abashoferi bashyira abantu ibiribwa batumije kuri internet.
Iyo myambarire yabanje gutuma bamwe mu bageze aho icyaha cyakorewe bakeka ko uwishwe yari umushoferi utwara ibiribwa. Nyuma, inzego z’umutekano zaje kumenya ko yari César Gastélum, umwe mu basore bari bamaze kumenyekana cyane ku mbuga nkoranyambaga zo muri Mexique.
Polisi yahise izitira ako gace, mu gihe abashinzwe gukora iperereza ku byaha bakusanyaga ibimenyetso. Mu byari gusuzumwa harimo ibikonoshwa by’amasasu byatoraguwe aho yarasiwe, amashusho yafashwe na camera z’umutekano zo kuri iyo resitora n’ahandi hegeranye, hamwe n’amashusho y’ikiganiro yari arimo gutambutsa.
Abashinzwe iperereza kandi bashobora kwifashisha amakuru abitswe muri telefoni ze, abantu aheruka kuvugana na bo n’ibyo yari aherutse gutangaza. Ibyo byose bishobora gufasha kumenya niba yari yarigeze akangishwa cyangwa niba hari amakimbirane yari afitanye n’umuntu.
Icyakora, inzego z’umutekano ntiziratangaza niba hari iterabwoba yari yaramenyesheje mbere yo kwicwa. Nta kimenyetso cyemewe kandi kirashyirwa ahagaragara kigaragaza ko urupfu rwe rufitanye isano n’imitwe y’abagizi ba nabi ikorera muri Sinaloa. Amakuru cyangwa ibirego bibihuza bitaremezwa n’iperereza bikwiye gufatwa nk’ibihuha.
Gastélum yari muntu ki?
César Gastélum yari umusore w’imyaka 24 wubatse izina akoresheje amashusho asetsa, ibiganiro by’ako kanya n’inkuru zijyanye n’imibereho ya buri munsi y’abaturage bo mu majyaruguru ya Mexique.
Yari afite abamukurikira bagera ku 577,000 kuri TikTok, barenga 116,000 kuri Instagram n’abasaga 16,000 bari baranditse ku muyoboro we wa YouTube. Amashusho ye yo kuri TikTok yari amaze kurebwa no gukundwa inshuro nyinshi, kuko yari afite ibimenyetso birenga miliyoni 22 by’abantu bagaragaje ko bayakunze.
Abamukurikira bamukundiraga uburyo yagaragazaga umuco n’imvugo byo muri Sinaloa, akabivanga n’urwenya ndetse n’ibintu bisanzwe bibaho mu buzima bwa buri munsi. Yakoreshaga kandi urubuga rwa Kick rutambutsa ibiganiro by’ako kanya.
Amakuru y’urupfu rwe yakwirakwiye ku mbuga nkoranyambaga mu gihe gito. Bamwe mu bari bamukurikira bagaragaje agahinda no gutungurwa no kubona umuntu bari bamenyereye mu mashusho y’urwenya yicwa mu buryo bukomeye, ndetse igitero kikaba ubwo yavuganaga n’abakunzi be.
Gukwirakwiza amashusho nyirizina y’ubwicanyi byanateje impaka. Impuguke mu gukoresha imbuga nkoranyambaga zigira inama abantu yo kutongera kuyasangiza abandi, mu rwego rwo kubahiriza uwishwe n’umuryango we no kwirinda ko abana cyangwa abandi bantu bayareba bikabahungabanya.
Ibitangazamakuru byo muri Mexique byatangaje ko Gastélum yarasiwe muri parikingi ya resitora yo mu gace ka Tres Ríos, hafi y’inyubako y’Ubushinjacyaha Bukuru bwa Leta ya Sinaloa. Kuba igitero cyarabereye hafi y’urwego rushinzwe gukurikirana ibyaha byarushijeho kugaragaza ubutwari bukabije bw’abakigabye.
Abaturage bavuga ko igitero cyabaye ahagana saa mbiri z’ijoro ku isaha yo muri ako gace. Abari kuri moto bari bambaye ingofero, ibintu bishobora gutuma kumenya amasura yabo bigorana. Ariko inzira banyuzemo bahunga ishobora kugaragazwa n’uruhererekane rwa camera z’umutekano zo ku mihanda no ku nyubako z’ubucuruzi.
Amakuru y’ibanze avuga ko igitero cyari kigambiriye Gastélum by’umwihariko, kuko uwarashe yegereye itsinda ryabo akerekeza amasasu kuri we. Ibi ariko ni ibyagaragajwe n’amashusho, si umwanzuro wa nyuma w’iperereza ku cyatumye yicwa.
Inzego z’umutekano za Sinaloa zatangaje ko hashyizweho igikorwa kinini cyo gushakisha abagabye icyo gitero. Biteganyijwe ko Ubushinjacyaha bwa Leta ari bwo buzatangaza ibyavuye mu iperereza, harimo umubare w’amasasu yarashwe, ubwoko bw’intwaro yakoreshejwe n’icyerekezo abagabye igitero bahungiyemo.
Urupfu rwibukije urwa Valeria Márquez
Iyicwa rya Gastélum ryibukije Abanyamexique urwa Valeria Márquez, umusore w’umukobwa w’imyaka 23 wari uzwi cyane kubera amashusho yerekeye ubwiza no kwisiga. Márquez yarashwe ku wa 13 Gicurasi 2025, ubwo yari mu kiganiro cyatambukaga ako kanya kuri TikTok ari mu nzu ye itunganya ubwiza mu Mujyi wa Zapopan, muri Leta ya Jalisco.
Umugabo yinjiye muri iyo nzu asa n’uwari uzanye impano, ahita amurasa. Telefonini ye yakomeje gufata amashusho mu masegonda yakurikiyeho, mbere yuko ikiganiro gihagarikwa. Urupfu rwe rwateje impaka zikomeye ku mutekano w’abagore no ku ihohoterwa rishingiye ku gitsina muri Mexique.
Ubushinjacyaha bwa Jalisco bwatangaje ko iperereza ku rupfu rwa Márquez ryakozwe hakurikijwe amabwiriza akoreshwa mu byaha bya “femicide”, ni ukuvuga ubwicanyi bwakorewe umugore cyangwa umukobwa bushobora kuba bushingiye ku gitsina cye. Perezida wa Mexique, Claudia Sheinbaum, na we yari yatangaje ko inzego nkuru z’umutekano zari ziri gukurikirana icyo kibazo. Reuters yatangaje ko icyo cyaha cyari cyateje ubwoba mu gihugu gisanzwe gifite ikibazo gikomeye cy’ihohoterwa rikorerwa abagore.
Nubwo Gastélum na Márquez bombi bishwe bari mu biganiro by’ako kanya kuri TikTok, nta kimenyetso kiragaragaza ko ubwo bwicanyi bwombi bufitanye isano. Icyo bihuriyeho ni uko amashusho y’ibitero yageze ku bantu benshi mu gihe gito, bigaragaza uburyo ibyaha bikorerwa ahabona bishobora guhita bikwirakwira ku isi yose binyuze kuri internet.
Culiacán imaze igihe mu rugomo
Culiacán ni umurwa mukuru wa Sinaloa, Leta izwiho kuba indiri y’imwe mu mitwe ikomeye y’abacuruza ibiyobyabwenge muri Mexique. Ako karere kamaze igihe kibasiwe n’ubwicanyi, ishimutwa n’imirwano ihuza imitwe yitwaje intwaro.
Urugomo rwarushijeho kwiyongera kuva muri Nzeri 2024, ubwo ibice bibiri bihanganye by’umutwe wa Sinaloa Cartel byatangiraga intambara ikomeye. Kimwe muri ibyo bice kizwi nka Los Chapitos, gifitanye isano n’abahungu ba Joaquín “El Chapo” Guzmán, mu gihe ikindi cyitwa La Mayiza, gifitanye isano n’umuryango wa Ismael “El Mayo” Zambada.
Uku guhangana kwakurikiye ifatwa rya Zambada na Joaquín Guzmán López muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika muri Nyakanga 2024. Kuva icyo gihe, Culiacán n’utundi duce twa Sinaloa twagiye twibasirwa n’ibitero, imirwano, ishimutwa n’ubwicanyi.
Mu mwaka wa 2025, abategetsi basanze imirambo 20 mu gihe kitarenze umunsi umwe muri Sinaloa, harimo iy’abantu bane bari baciwe imitwe bakamanikwa ku kiraro cyo muri Culiacán. Associated Press yatangaje ko icyo gikorwa cyari kimwe mu byagaragaje ubukana bw’intambara hagati ya Los Chapitos na La Mayiza.
Ikigo cya Mexique gishinzwe ibarurishamibare, INEGI, giherutse gutangaza ko mu 2025 muri icyo gihugu handitswe abantu 27.989 bakekwaho kuba barishwe, bangana na 21,4 ku baturage 100,000. Icyakora, ayo ni imibare y’agateganyo kandi agabanuka k’ubwicanyi ku rwego rw’igihugu ntigusobanura ko ikibazo cyarangiye mu duce nka Sinaloa. Raporo ya INEGI igaragaza ko imbunda zikomeje kugira uruhare rukomeye mu rupfu rw’abantu benshi.
Abamamaye kuri interineti bari mu kaga
Ubwicanyi bwakorewe Gastélum bwongeye kubyutsa ikibazo cy’umutekano w’abakora ibirimo byo ku mbuga nkoranyambaga. Kuba umuntu amenyekanisha aho aherereye mu buryo bw’ako kanya bishobora gutuma umuntu ushaka kumugirira nabi abona uburyo bwo kumugeraho.
Abakora ibiganiro nk’ibyo bagirwa inama yo kwirinda kugaragaza neza aho bari mbere yo kuhava, kugira abashinzwe umutekano igihe bagiye ahantu hahurira abantu benshi no kubika ibimenyetso by’ubutumwa bwose bubakangisha.
Muri Mexique, ikibazo kirushaho gukomera bitewe n’uko umuziki, imyambarire n’ibindi birimo byo kuri internet rimwe na rimwe bihuza abamamaye n’umuco ushingiye ku icuruzwa ry’ibiyobyabwenge. Icyakora, kuba influencer atuye cyangwa akorera mu karere karimo imitwe y’abagizi ba nabi ntibihagije kugira ngo ashinjwe gukorana na yo.
Inzobere mu byaha by’imitwe yitwaje intwaro zivuga ko abantu bazwi ku mbuga nkoranyambaga bashobora kwibasirwa kubera impamvu zitandukanye: kwanga kwamamaza itsinda runaka, gushyigikira uruhande rumwe mu buryo buziguye cyangwa kutabizi, gutangaza ahantu hari amakuru y’ibanga, amakimbirane bwite cyangwa ibyaha bisanzwe bidafitanye isano n’imirimo yabo. Ni yo mpamvu icyateye buri gitero kigomba kugaragazwa n’iperereza, aho gushingira ku bivugwa kuri internet.
Ku rupfu rwa César Gastélum, ikibazo gikomeye gisigaye ni ukumenya uwatanze itegeko ryo kumwica n’impamvu yahisemo kumugabaho igitero ubwo yari imbere ya camera. Mu gihe abagabye igitero batarafatwa, abakunzi be n’umuryango we bategereje ko iperereza ritanga ibisubizo kandi rikabageza imbere y’ubutabera.

Ibitekerezo