Umugaba Mukuru w’Ingabo za Uganda (UPDF), Jenerali Muhoozi Kainerugaba, yatangaje ko umubano hagati y’u Rwanda na Uganda ugeze ku rwego rushimishije kurusha uko wari umeze mbere hose, ashimira Perezida Paul Kagame, Madamu Jeannette Kagame ndetse n’Umugaba Mukuru w’Ingabo z’u Rwanda, Jenerali Mubarakh Muganga, uburyo intumwa yari ayoboye zakiriwe i Kigali.
Mu butumwa yanyujije ku rubuga nkoranyambaga X, Muhoozi yagize ati: “Ndashimira Nyakubahwa Paul Kagame, Madamu wa Perezida w’u Rwanda ndetse na mugenzi wanjye Jenerali Mubarakh Muganga ku buryo bwiza cyane intumwa twari tuyoboye zakiriwe mu Rwanda. Twagiranye ibiganiro byiza ku mubano w’ibihugu byacu. Umubano hagati ya Uganda n’u Rwanda urakomeye kandi ushyushye kurusha ikindi gihe cyose. Turashimira Perezida Kaguta Museveni na Perezida Paul Kagame ku buyobozi bwa bo burangwa n’ubushishozi mu bihugu byacu by’abavandimwe. Murakarama.”
Aya magambo yongeye gukurura ibitekerezo by’abakurikirana politiki yo mu karere, kuko aje akurikira imyaka mike ishize u Rwanda na Uganda byari byaranyuze mu bihe by’umwuka mubi, ariko ubu bikaba bigaragara ko ibihugu byombi bikomeje gushimangira inzira y’ubwiyunge, ubufatanye n’ubuvandimwe.
Jenerali Muhoozi yari mu Rwanda mu ruzinduko rw’akazi rwamuhuje n’abayobozi bakuru b’Ingabo z’u Rwanda. Mu biganiro bagiranye, hibanzwe ku ngingo zitandukanye zirimo gukomeza umutekano ku mipaka, guhanahana amakuru y’ubutasi, kurwanya imitwe yitwaje intwaro ikorera mu karere no guteza imbere ubufatanye hagati y’ingabo z’ibihugu byombi.
Abasesenguzi bavuga ko ibiganiro nk’ibi bifite uruhare runini mu kubungabunga amahoro n’umutekano mu Karere k’Afurika y’Iburasirazuba n’ak’Afurika yo Hagati, cyane cyane mu gihe akarere gakomeje guhura n’ibibazo by’umutekano muke mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.
Nubwo ubu abayobozi b’ibihugu byombi bavuga rumwe ku mubano mwiza, ntabwo byahoraga bimeze bityo.
Guhera mu mwaka wa 2017 kugeza mu 2020, u Rwanda na Uganda byagize ibibazo byatumye umubano uzamo agatotsi. Hari abaturage b’u Rwanda bavugaga ko bafatirwaga muri Uganda, mu gihe u Rwanda na rwo rwashinjaga Uganda gutera inkunga imitwe irurwanya no gufunga abaturage ba rwo mu buryo bunyuranyije n’amategeko.
Ibi byatumye urujya n’uruza rw’abantu n’ibicuruzwa rugabanuka cyane, ndetse umupaka wa Gatuna wari umaze igihe ufunze ku ruhande rw’u Rwanda.
Icyo gihe ubucuruzi hagati y’ibihugu byombi bwaragabanutse, abaturage batuye ku mipaka bahura n’igihombo, naho abatwara ibicuruzwa n’abacuruzi bahomba amafaranga menshi.
Nyuma y’ibiganiro byinshi byahuje impande zombi, harimo n’ubuhuza bw’abakuru b’ibihugu byo mu karere, umwuka watangiye guhinduka.
Mu ntangiriro za 2022, umupaka wa Gatuna wongeye gufungurwa ku mugaragaro, ibintu byafashwe nk’intambwe ikomeye mu gusubiza ibintu ku murongo.
Kuva icyo gihe, abayobozi bakuru b’ingabo ndetse n’abashinzwe umutekano bakomeje gusurana no kugirana ibiganiro bigamije kubaka icyizere.
Mu myaka yakurikiyeho, ubuhahirane bwongeye kuzamuka, imodoka zitwara ibicuruzwa zisubira gukoresha imihanda ihuza ibihugu byombi, naho abaturage bongera koroherezwa mu ngendo.
Mu butumwa bwe, Muhoozi yashimangiye ko intambwe imaze guterwa ishingiye ku buyobozi bwa Perezida Paul Kagame na Perezida Yoweri Kaguta Museveni, yavuze ko bayoboye ibihugu byabo mu buryo burangwa n’ubushishozi.
Abasesenguzi bavuga ko iyo abayobozi bakuru b’ibihugu bagaragaje ubushake bwo gukemura amakimbirane binyuze mu biganiro, bitanga icyizere ku nzego zose z’ibihugu byombi, kuva ku basirikare kugeza ku bacuruzi n’abaturage basanzwe.

U Rwanda na Uganda biri mu bihugu bifite ingabo zifite ubunararibonye mu bikorwa byo kubungabunga amahoro ku rwego mpuzamahanga.
Ibihugu byombi kandi bihuriye mu miryango itandukanye irimo Umuryango w’Afurika y’Iburasirazuba (EAC), bikaba bihuriye ku nshingano zo kurwanya iterabwoba, ubucuruzi bwambukiranya imipaka butemewe n’amategeko, icuruzwa ry’abantu ndetse n’imitwe yitwaje intwaro ihungabanya umutekano.
Abahanga mu bya dipolomasi bavuga ko iyo ubufatanye hagati y’ingabo z’ibihugu bituranye bukomeye, biba byoroshya kurwanya ibyaha bikorwa byambukiranya imipaka no kubungabunga umutekano w’abaturage.
Si ubwa mbere Jenerali Muhoozi Kainerugaba agaragaza amagambo ashimangira umubano n’u Rwanda.
Mu bihe bitandukanye, yakunze gutangaza ko u Rwanda na Uganda ari ibihugu by’abavandimwe bifite amateka, umuco n’imiryango ihuza abaturage babyo, bityo ko nta mpamvu yo gukomeza kureberana ay’ingwe.
Nubwo hari igihe ubutumwa yagiye atangaza ku mbuga nkoranyambaga bwateje impaka, mu mezi n’imyaka ishize amagambo ye yakomeje kwibanda ku bufatanye, ubuvandimwe no gushimangira umutekano w’akarere.
Ubwiyunge hagati y’u Rwanda na Uganda ntabwo bugirira akamaro abayobozi gusa.
Abaturage batuye ku mipaka, abacuruzi, abatwara ibicuruzwa, abanyeshuri n’abakora ubucuruzi bwambukiranya imipaka ni bamwe mu bamaze kubona inyungu zituruka ku mubano mwiza.
Ibicuruzwa byongeye kunyura mu mipaka mu buryo bworoshye, ingendo zirihuta kurushaho, naho ibikorwa by’ishoramari hagati y’ibihugu byombi bikomeje kwiyongera.
Abashoramari bavuga ko umutekano n’umubano mwiza ari byo bikurura ishoramari, kuko bitanga icyizere ku bakora ubucuruzi.
Icyizere ku hazaza
Amagambo ya Jenerali Muhoozi Kainerugaba agaragaza ko ubuyobozi bw’ingabo za Uganda n’iz’u Rwanda bukomeje gushyira imbere ibiganiro n’ubufatanye aho gushyira imbere amakimbirane.
Mu gihe akarere kagihanganye n’ibibazo by’umutekano muke, by’umwihariko mu burasirazuba bwa RDC, gukomeza imikoranire hagati y’ibihugu bituranye bifatwa nk’imwe mu nkingi zafasha kubaka amahoro arambye.
Nubwo hakiri ibibazo bimwe na bimwe bisaba gukomeza ibiganiro hagati y’ibihugu byo mu karere, amagambo ya Muhoozi agaragaza icyizere ko umubano hagati y’u Rwanda na Uganda ugeze ku rwego rushya rw’ubwizerane n’ubufatanye.
Kuba yashimiye Perezida Paul Kagame, Madamu Jeannette Kagame, Jenerali Mubarakh Muganga ndetse na Perezida Yoweri Kaguta Museveni, ni ikimenyetso cy’uko ubuyobozi bw’ibihugu byombi bushaka gukomeza kubakira ku musingi w’ubuvandimwe, umutekano n’iterambere rusange.
Ku baturage b’u Rwanda na Uganda, ayo magambo asobanurwa nk’ubutumwa bw’icyizere ko umubano wakunze guhura n’ibihe bikomeye mu myaka yashize ubu ugeze ahashimishije, kandi ko impande zombi zifuza gukomeza kuwusigasira no kuwagura mu nyungu z’abaturage b’ibihugu byombi ndetse n’akarere muri rusange.

Ibitekerezo